Anlamı
elinde bol imkânlar olan kimse, uzun bir süre içinde yapılabilecek işi çok kısa bir zamanda yapabilir.
Detaylı Açıklama
Atlıya saat olmaz, elinde bol imkânlar olan kimsenin uzun bir süre içinde yapılabilecek işi çok kısa bir zamanda yapabileceğini anlatır. Atlı, yayaya göre yolu kat kat hızlı alır; süre hesaplamak, saat tutmak onun için anlamını yitirir. Söz bu resimden yola çıkarak imkânı olanın zamanı da kısalttığını söyler. İşin büyüklüğü değişmez, değişen onu yapacak kişinin elindeki araçtır: aracı, adamı, parası ya da tanıdığı. Bir işin beklenenden çabuk bitmesi karşısında, sebebini göstermek için kurulabilir. İçinde ne kınama ne övgü bulunur, durum olduğu gibi bildirilir. Kimin ne kadar imkânı olduğu ise kalıpta değil, cümlenin geri kalanında anlatılır. Aynı yola çıkan yaya ile atlıdan biri öğleye, öteki akşama varır; söz bu farkı ölçü alır.
Örnek Cümleler
- Üç ekip birden çalıştırdı, iki haftalık işi bir günde bitirdi; atlıya saat olmaz.
- Onun elinde hem araç var hem adam; atlıya saat olmaz, işi bir günde bitirir.
- Atlıya saat olmaz; bize aylar süren izin işini o bir haftada çözdü.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Saati ölçü olmaktan çıkarır. Yönelme eki bu yokluğu bir kişiye bağlar: atlıya olmaz denir. Söz saatin var olmadığını değil, onun için anlamını yitirdiğini bildirir. Olumsuz yüklem de ölçünün ortadan kalktığını duyurur.
Hayır, iş aynı iştir. Kısalan şey onu yapmak için geçen süredir; imkân arttıkça aynı iş daha az zamanda biter. Kalıp yalnız bu süre farkını bildirir; işin kalitesi ya da sonucu hakkında bir şey söylemez.
At adına -lı eki getirilerek yapılmıştır; ek sahipliği bildirir, atlı demek atı olan demektir. Aynı ek bugün başka araçlarla da kurulur. İmkân ölçüsü bu yüzden doğrudan ekin içindedir; karşıtı olan yaya ise ek almadan kurulur.