Anlamı
çok yüksek sesle:
'Avazı çıktığı kadar haykırmak istiyordu.' -P. Safa.
Detaylı Açıklama
Avazı çıktığı kadar, kişinin sesini son sınırına kadar kullanarak çok yüksek sesle bağırmasını anlatır. Avaz yüksek ses, haykırış demektir; kalıp buna bir ölçü ekler ve sesin kişinin gücünün yettiği yere kadar çıktığını bildirir. Bağırmak, haykırmak, seslenmek, ağlamak gibi fiillerin önünde kurulur ve onların derecesini gösterir. Sesin niçin yükseldiği kalıpta yer almaz: korku da olabilir, sevinç de, yardım isteği de. Cümlenin öznesi bağıran kişidir; sesin duyulup duyulmadığı, nereye ulaştığı ayrıca söylenir. Kalabalık için de kurulabilir, tek kişi için de. Haykırmak istemek gibi bir dilek de bu ölçüyle anlatılabilir: kişi içindekini bütün sesiyle dışarı vurmak ister. Maç tribününde gol sevinci, iskelede uzaklaşan birine sesleniş ya da karanlıkta yardım çağrısı bu sözle anlatılabilir.
Örnek Cümleler
- Denize düşen çocuğu görünce avazı çıktığı kadar yardım diye bağırdı.
- Takım son dakikada gol atınca avazı çıktığı kadar bağırdı, sesi kısıldı.
- Vapur kalkarken rıhtımdan avazı çıktığı kadar seslendi ama kimse duymadı.
Kökeni ve Hikayesi
Farsça kökenli 'âvâz' (ses, seda) sözcüğünden gelir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sıfat-fiil ile edatı birlikte kullanarak kurar: çıktığı kadar. Ölçü sabit bir sayı değil, kişinin o anki gücüdür; herkesin avazı ayrı yere çıkar. İyelik eki de sesin kime ait olduğunu gösterir. Ölçü bu yüzden kişiden kişiye değişir.
Bildirmez. Korkudan da bağırılabilir, sevinçten de; yardım isterken de bu kalıp kurulur, uzaktakine seslenirken de. Sebebi cümlenin geri kalanı ya da anlatılan sahne gösterir; kalıp yalnız sesin derecesini bildirir.
Yüksek sesi, haykırışı karşılar; Farsça kökenli bir sözcüktür. Kalıp bu sözcüğe bir sınır ekler: ses, kişinin çıkarabildiği en yüksek noktaya kadar yükselmiştir. Avaz avaz bağırmak kalıbında da aynı sözcük geçer; orada ikileme sesin gücünü pekiştirir.