Anlamı
iş bilen kadın, elverişsiz gereçle güzel şeyler meydana getirir, iş bilmeyen kadın ise en iyi gereci kullansa bile bir şey yapamaz.
Detaylı Açıklama
Atasözü iki eli karşılaştırır: biri arpa unu gibi kaba ve elverişsiz bir gereçten doyurucu bir aş çıkarır; öteki buğday unu gibi en iyisini eline alır, ondan ancak keş yapar. Söylenen şudur: iş bilen kadın elverişsiz gereçle güzel şeyler meydana getirir, iş bilmeyen ise en iyi gereci kullansa bile bir şey yapamaz. Ölçü gereçte değil, onu kullanan elin becerisindedir. Mutfağı kadının işi sayan bu yaklaşımı bugün herkes paylaşmaz. Yargısı ise geniştir: aynı imkân, farklı ellerde bambaşka sonuç verir. Arpa unu kaba ve ucuz, buğday unu ince ve makbuldür; atasözü iki ucu seçerek farkın gereçten değil kişiden geldiğini gösterir. Aynı kuruluş avrat var ev yapar, avrat var ev yıkar sözünde de görülür.
Örnek Cümleler
- Kayınvalidesi bayat ekmekten nefis bir tatlı çıkarıyor, yeni gelin ise kasaptan aldığı eti yakıyor; avrat var, arpa unundan aş yapar, avrat var, buğday unundan keş yapar.
- Ablası az bir maaşla evini çekip çeviriyor, zengin bir kocaya varan kız kardeşi ise bir türlü düzen kuramıyor; avrat var, arpa unundan aş yapar, avrat var, buğday unundan keş yapar.
- Köyün kadınları eski kumaş parçalarından yorgan dikti, pahalı kumaşı alan komşu ise perdeyi bile bitiremedi; avrat var, arpa unundan aş yapar, avrat var, buğday unundan keş yapar.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Öyle kadınlar vardır ki demektir. Var sözcüğü burada asıl yüklem değil, örnek açan bir giriştir. Kim olduğu söylenmez; söz tek bir kişiyi değil, bir türü anar. Aynı giriş ikinci yarıda olduğu gibi yinelenir.
İyi malzemeyi düşük bir sonuca çevirmeyi anlatır. Buğday unu en makbul gereçtir; ondan aş yerine keş çıkması, beceri eksikliğinin eldeki iyiliği boşa harcadığını gösterir; ortaya çıkan şey gerecin hakkını vermez.
Yapılan şeyin neden çıktığını gösterir. Ayrılma eki burada gereci bildirir: arpa unundan, buğday unundan. İki yarıda da aynı ek durur, değişen yalnız unun cinsidir. Ek olmasaydı un ile yemek arasındaki bağ kurulmazdı.