Anlamı
yeterli olmayan koşullarda yapılan işlerden, beklenilen verim alınamaz.
Detaylı Açıklama
Ceviz silkmek gündüz işidir: ağaç sırıkla dövülür, düşen ceviz yerden toplanır. Ay ışığı bu iş için yetmez; dal görünmez, yere düşen ceviz bulunamaz, harcanan emek boşa gider. Atasözü bu sahneden bir kural çıkarır: yeterli olmayan koşullarda yapılan işlerden beklenilen verim alınamaz. Eksik olan şey ışık da olabilir, para, adam, alet ya da zaman da olabilir; kalıp hepsini aynı ölçüye koyar. Söz işe başlamadan önce, hazırlığın yetersizliğini göstermek için kurulabilir; iş bittikten sonra söylendiğinde ise çıkan sonucun niçin böyle olduğunu açıklar. Eksik koşulla işe girişeni uyarmak için de, koşulları sağlamayanı eleştirmek için de söylenebilir. Tek kürekle mehtaba çıkmak deyimi de eksik hazırlıkla bir işe kalkışmayı anlatır.
Örnek Cümleler
- Eski bilgisayarla montaj yapmaya çalıştı, video günlerce bitmedi; ay ışığında ceviz silkilmez.
- Ay ışığında ceviz silkilmez; bu bütçeyle o proje ancak yarım yamalak çıkar.
- Üç kişiyle o inşaatı zamanında yetiştiremezsin; ay ışığında ceviz silkilmez.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Edilgen ve olumsuz geniş zamandadır: silkilmez. Silken kimse cümleye girmez; yargı bir kişiye değil, işin kendisine bağlanır. Geniş zaman da bunu bir kural gibi bildirir. Silkme denseydi öğüt doğrudan birine yöneltilmiş olurdu.
İşin hangi koşulda yapıldığını gösterir. Bulunma eki ışığı işin yapıldığı ortam olarak gösterir: iş ay ışığı altında yapılmaktadır. Aynı ek gün ışığında, lamba ışığında sözlerinde de ortamı bildirir. Koşul böylece cümlenin başına konur ve sonucu baştan belirler.
Söylemez. İş yapılabilir, ama beklenen verim alınamaz; ortaya eksik, yarım ya da zayıf bir sonuç çıkar. Kalıbın ilgilendiği şey işin yapılıp yapılmaması değil, çıkan sonucun yeterli olup olmadığıdır.