Anlamı
ayağının tozu ile.
Detaylı Açıklama
Ayağının tozunu silmeden, ayağının tozu ile demektir: yoldan gelir gelmez, dinlenmeye fırsat bulmadan. Bu söyleyişte olumsuz bir ulaç kullanılır ve silmemek eylemi, aradan hiç zaman geçmediğini duyurur. Toz yolun izidir; onu silmek de dinlenip toparlanmayı gösterir, kalıp işte bu ara adımın atlandığını bildirir. Çoğu kez ertelenmeyen bir işten söz edilir: yetişilecek bir tören, açılacak bir dükkân, imzalanacak bir evrak. Cümlede zarf görevindedir ve fiilin önünde durur. Öznesi yoldan gelen kişidir; işi bekleyen taraf da çoğu kez aynı cümlede anılır. İki söyleyiş arasında anlam farkı yoktur; bu biçim geçen sürenin kısalığını biraz daha öne çıkarır. Konuşma dilinde olduğu kadar gazete dilinde de yaşar; bir yetkilinin dönüşünü anlatan haberlerde sık görülür.
Örnek Cümleler
- Ayağının tozunu silmeden düğün hazırlığına koştu, kimseyle doğru dürüst konuşamadı.
- Otobüsten indi, ayağının tozunu silmeden dükkânı açıp müşteri beklemeye başladı.
- Ayağının tozunu silmeden imzaya oturdu; evraklar üç gündür masasında bekliyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Olumsuz zarf-fiil ekidir. Yapılmamış bir işi zaman ölçüsü hâline getirir; asıl eylem o iş yapılmadan önce gerçekleşir. Aynı ek düşünmeden ve sormadan gibi sözlerde de bu görevi görür.
Aynı değildir. Ayağının tozu ile bir edatla kurulmuş ad öbeğidir; ayağının tozunu silmeden ise zarf-fiille kurulur. Biri durumu, öteki atlanan bir eylemi anar. İkisi de aynı yere varır, yolları başkadır.
Silinmeyen tozun o yolculuktan kalan toz olduğunu göstermek için. Belirtisiz kurulsaydı, yani toz silmeden dendiğinde, hangi tozdan söz edildiği belirsiz kalırdı. Ek, tozu yola ve o kişiye bağlar.