Anlamı
hlk. 1) mâni yarışmalarında karşısındakine uyması gereken uyağı vermek:
'Mânicilerden biri 'gülerler' diye bir ayak tutar, ona biri karşılık verir.' -S. Birsel. 2) öncülük etmek; 3) söz açmak; 4) ileride söylenecek bir söze önceden zemin hazırlamak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, halk söyleyişinde bağlama göre öncülük etmek, sözü başlatmak, bir konuşmaya ya da yarışmaya uygun zemin hazırlamak anlamlarında kullanılır. Özellikle mani geleneğinde karşıdakine uyağı ya da başlangıç zeminini vermek gibi özel bir kullanım alanı da vardır. Bu yönüyle yalnızca bir işi başlatmak değil, devam edecek sözün kapısını açmak anlamı taşır. Gündelik dilde işe “söz açmak”, bir konuyu başlatacak ipucunu vermek ya da bir işe öncülük etmek için kullanılabilir. Deyimin merkezinde, diğerlerinin üzerine yürüyeceği bir başlangıç zemini hazırlama fikri bulunur. Bazen sohbetin akışını kuran kişi bu rolü üstlenir, bazen de topluluğu harekete geçiren ilk adımı atan kişi. Bu yüzden kültürel derinliği olan, nüanslı bir ifadedir. Öncülük ile söz kurma becerisini aynı anda çağrıştırır.
Örnek Cümleler
- Kimse cesaret edemeyince biri ayak tutup konuyu gündeme getirdi.
- Mâni yarışmasında rakibine zor bir uyak vererek ayak tuttu.
- İkisi sıra sıra ayak tutarak sabaha kadar mâni söylediler.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir sözün, işin ya da karşılıklı söyleşinin başlangıç zeminini hazırlamayı ve öncülük etmeyi anlatır. Özellikle mani geleneğinde karşıdakine uyağı ya da başlangıç zeminini vermek gibi özel bir kullanım alanı da vardır.
Mani yarışmalarında karşıdakinin üzerine söyleyeceği uyağı veya söz zeminini vermek anlamında özel bir kullanımı vardır.
Bir sohbeti başlatmak, bir söze giriş yapmak, bir işe öncülük etmek ya da zemin hazırlamak biçiminde karşılık bulur.