Anlamı
1) bir cümleden veya metinden yeni ve değişik bir anlam yakalamak; 2) mec. yersiz ve gereksiz bir yargıya varmak, yanlış değerlendirmek; bir söze, söyleyenin aklından geçmeyen bir anlam vermek.
Detaylı Açıklama
Anlam çıkarmak deyimi iki anlamda kullanılır: birincisi bir cümleden ya da metinden yeni ve değişik bir anlam yakalamaktır; ikincisi mecazdır ve yersiz, gereksiz bir yargıya varmak, bir söze söyleyenin aklından geçmeyen bir anlam vermek demektir. Çıkarmak fiili burada bir şeyi içinden bulup almayı anlatır; anlam, cümlenin içinden çıkarılmış gibi düşünülür. Birinci anlamda okuyan kişi metinde ilk bakışta görülmeyen bir anlamı fark eder; bu, dikkatli bir okumanın ürünüdür. İkinci anlamda ise ortada olmayan bir ima varmış gibi kabul edilir ve konuşana hiç kastetmediği bir niyet yüklenir. Alınganlık ve yanlış anlama anlatılırken ikinci anlam, metin çözümlemesinde, ders anlatımında ve edebiyat konuşmalarında ise birinci anlam öne çıkar.
Örnek Cümleler
- Benim söylediğim sözden öyle bir anlam çıkarma, ben burada kimseyi suçlamadım.
- Şiirin son dizesinden bambaşka bir anlam çıkardı, sınıf da onu haklı buldu.
- Adamın hâlini hatırını sordum; bundan, kendisine evlenme teklif ettiğim anlamını çıkarmış.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki anlama gelir: metinde yeni bir anlam yakalamak ve bir söze, söyleyenin kastetmediği bir anlam yüklemek. İlki bir kavrayış becerisini, ikincisi yersiz bir yargıyı anlatır; hangisinin kastedildiğini konuşmanın konusu gösterir.
Ortada gerçekten çıkarılmış bir anlam yoktur; kişi kendi varsayımını sözün üzerine ekler. Bu yüzden yapılan iş yorum değil, yersiz bir yargıya varmaktır ve karşı taraf söylemediği bir şeyden sorumlu tutulur.
Çıkarılan anlamın sözde gerçekten bir dayanağı olup olmadığına bakılır. Şiirin son dizesinden yeni bir anlam çıkaran okur, metinde olanı görür; bir hâl hatır sorusundan evlilik teklifi anlamı çıkaran kişi ise sözde olmayanı ekler.