Anlamı
uzun süre soğukta kalıp üşümek.
Detaylı Açıklama
Ayaz kesmek, uzun süre soğukta kalarak iliklerine kadar üşümek, bedeni sertleşmiş gibi hissetmek anlamında kullanılan canlı bir halk ifadesidir. Buradaki ayaz, kuru ve keskin soğuğu anlatır; kesmek fiili ise bu soğuğun bedene bıçak gibi işleyen etkisini güçlendirir. Deyim, sıradan bir üşümeyi değil, insanın nefesini, hareketini ve rahatlığını etkileyen şiddetli soğuk hissini verir. Kış günleri, gece yolculukları, rüzgârlı açık alanlar ve kırsal yaşam sahnelerinde çok doğal durur. Soğuk bazen yalnızca hava durumu değildir; insanın bütün bedenini yoran, sabrını azaltan bir koşuldur. Ayaz kesmek sözü de tam bu zorlayıcı deneyimi görünür kılar. İnsan uzun süre dışarıda kaldığında elleri uyuşur, yüzü gerilir, kemikleri sızlar; işte bu yoğun üşüme hali için kullanılır. Sözü güçlü kılan şey, soğuğu sayısal değil hissel bir dille anlatmasıdır. Dinleyen kişi sadece üşümeyi değil, bedenin sertleştiği ve hareketin ağırlaştığı bir kış tablosu hayal eder. Halk dilinde doğa koşullarının insan üzerindeki etkisini yalın ama çok etkili biçimde anlatan güzel örneklerden biridir.
Örnek Cümleler
- Olanları görünce resmen ayaz kesti, ne yapsın.
- Komşunun oğlu yine ayaz kesmiş, mahalle çalkalandı.
- Müdür bu karardan sonra iyice ayaz kesti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İnsanın içine işleyen, sert, kuru ve uzun süre kalınca bedeni iyice etkileyen güçlü soğuğu anlatır.
Ayaz kesmek, hafif bir serinliği değil; bedenin sertleştiği ve dayanmanın zorlaştığı yoğun üşüme hâlini vurgular.
Kış günleri, açık araziler, gece dışarıda kalınan durumlar ve rüzgârlı soğuk havalar için sıkça kullanılır.