Anlamı
kaba davranmak.
Detaylı Açıklama
Ayılık etmek, kaba davranmaktır. Kalıp ayının kabalığı üzerine kurulmuş bir benzetmeden doğar; incelik gözetmeyen, kırıcı, hoyrat davranış bu sözle adlandırılır. Söz hayvanın kendisini değil, ona yakıştırılan huyu alır ve bir kişinin tek bir hareketine bağlar. Kaba davranış burada çoğu kez tek bir işle anılır; sürüp giden huy için ayı gibi denir. Söz açık bir kınama taşır ve çoğu kez kabalığın hemen ardından söylenir. Davranışın bile bile mi yapıldığı kalıpta sorulmaz; ölçülen şey görgüdür. Kalıp çoğunlukla etmek fiiliyle kurulur: ayılık etti, ayılık etme biçimleri yaygındır. Sözün öznesi kaba davranan kişidir; incinen taraf cümlede ayrıca anılır. Kabalığın kime yöneldiği ve neye yol açtığı cümlenin geri kalanında anlatılır.
Örnek Cümleler
- Kapıyı çarpıp çıkarak ayılık etti, misafirlerin hepsi birbirine şaşkın şaşkın baktı.
- Sofrada herkesten önce uzanıp ayılık etme, biraz da sıranı beklemeyi öğren.
- Hastanın yanında bağırarak ayılık etti, sonra da özür dilemeye kalkıştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ayı adına gelen ek, hayvanın kabalığını bir davranış adına çevirir; etmek fiili de onu bir işe bağlar. Bu yüzden söz çoğu kez tek bir hareketi anar; ayılık etti denen kimse ertesi gün gayet nazik olabilir.
Görgü kuralının işlediği her yerde duyulur; hastanede, konukta, sırada beklerken. Ortak yan, ortamda başka insanların bulunması ve kişinin herkesin gözü önünde ölçüyü kaçırmasıdır. Kabalığın kime dokunduğu da orada görülür.
Ayı gibi kişiyi niteler, ayılık etmek ise davranışı adlandırır. Biri kalıcı bir yakıştırma gibi durur, öteki yapılan işi anar; bu yüzden ikincisi çoğu kez daha hafif kalır ve özür dilenince kapanabilir.