Anlamı
1) iri yarı; 2) kaba, anlayışsız (kimse).
Detaylı Açıklama
Ayı gibi iki durumu karşılar. Birincisi iri yarı olmaktır; ikincisi kaba, anlayışsız olmaktır. Birinci anlamda benzetme yalnız bedene bakar: ayının iriliği, ağırlığı, geniş gövdesi kişiye yakıştırılır. İkinci anlamda huy öne geçer; incelik göstermeyen, sözden anlamayan, davranışı sert kişi için söylenir. İki anlam çoğu kez birbirine karışır ve aynı cümlede birlikte duyulur. Söz ağır bir yakıştırmadır; kişiye karşı söylendiğinde aşağılayıcı sayılır, bu yüzden şaka ile hakaret arasındaki sınır ses tonuyla çizilir. Hangi anlamın geçerli olduğunu cümledeki ölçü gösterir: boy ve gövde mi, davranış mı anlatılıyor. Kişinin gerçekte nasıl biri olduğu ise kalıbın verdiği bir bilgi değildir; söz yalnız bir izlenimi aktarmış olur.
Örnek Cümleler
- Ayı gibi bir adam kapıyı doldurdu, içeri zor sığdı doğrusu.
- Ayı gibi davrandı, kırılan vazoyu toplamadan çıkıp gitti o evden.
- Çocuğa ayı gibi deme, incinir; sonra kimseyle konuşmak bile istemez.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümledeki ölçüye bakılır. Boy, gövde ve ağırlık anlatılıyorsa iri yarı olmak; davranış, incelik ve anlayış anlatılıyorsa kabalık söz konusudur. İkisi çoğu kez aynı cümlede birlikte de duyulur.
İki anlamı da aynı yolla kurar; hem gövdeyi hem huyu ayıya bağlar. Edat neyin benzetildiğini söylemez, yalnız benzetmeyi kurar. Hangi yanın kastedildiği bu yüzden edattan çıkarılamaz; onu ancak anlatılan sahne belli eder.
Almaz; çok ayı gibi denmez. Benzetme kendi ölçüsünü içinde taşır, dışarıdan artırılmaz. Aynı kısıt gibi edatıyla kurulan öteki benzetmelerde de görülür; ölçü sabit kalır. Pekiştirme istendiğinde başka bir söz aranır.