Anlamı
kusursuz eş veya iş olmayacağı için böyle özellikte insan arayan eşsiz veya işsiz kalır.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, kusursuz eş ya da iş olmayacağını, böyle bir arayışa girenin eşsiz veya işsiz kalacağını söyler. Söz iki yarıdan kurulur; ikinci yarı birincinin sonucudur. Sözün dayanağı açıktır: her insanın bir eksiği vardır, eksiksiz arayan kimseyi beğenemez. Yâr burada hem sevgili hem dost demektir; söz aynı yargıyı iş seçimi için de kurar. Atasözü evlilik, arkadaşlık ve iş seçimi konuşulurken söylenir; çoğu kez uzun süredir karar veremeyen birine yöneltilir. İçinde uyarı ve hafif bir sitem bulunur. Ayıpsız sözcüğü kusursuzu karşılar; atasözü böyle birinin bulunmadığını baştan söyler. Sözün sonu bir tehdit gibi değil, beklenen sonuç gibi kurulur: arayan kalır, eli boş döner. Kimin ne kadar seçici olduğu cümlenin geri kalanında anlatılır.
Örnek Cümleler
- Otuz kişiyle görüştü, hâlâ beğenmedi; ayıpsız yâr arayan yârsız kalır derler.
- Gelen her iş teklifinde bir kusur buldu; ayıpsız yâr arayan yârsız kalır.
- Ayıpsız yâr arayan yârsız kalır; sonunda o da tek başına kaldı işte.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Arayışı değil, ölçünün gerçek dışı olmasını yerer. Kusursuz diye biri bulunmadığından böyle bir ölçü tutturan kişi hep boşa çıkar. Atasözü seçiciliği değil, karşılığı olmayan beklentiyi hedef alır ve sonucunu baştan söyler.
Her kusura değil. Öğüt, dayanılabilir kusurla dayanılmaz olanı birbirinden ayırmaktır; ufak tefek eksikler yüzünden kimsenin elenmemesi istenir. Ağır bir kusuru görmezden gelmek ise bu öğüdün içinde yoktur, söz oraya karışmaz.
Vardır: ayıpsız dost isteyen dostsuz kalır biçimi de aynı yargıyı taşır. Yâr yerine dost, yârsız yerine dostsuz geçer; atasözünün iki yarısı ve vardığı sonuç değişmeden durur. Hangi biçim seçilirse seçilsin öğüt birdir.