Anlamı
kaba yoksulluğuna bakmadan gösteriş yapmaya kalkanların gülünçlüğünü anlatmak için kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
Bu söz, yoksulluğuna bakmadan gösteriş yapmaya kalkanların gülünçlüğünü anlatmak için kullanılır. Kaba bir söyleyiştir ve karşıtlık üzerine kurulur: kişinin içecek ayranı bile yoktur, ama en sıradan işini bile atla, tahtırevanla görmeye kalkar. Sözün iki yarısı da aynı kişiyi anlatır: biri elindekini, öteki iddiasını gösterir. Tahtırevan, iki yanından tutularak taşınan üstü örtülü bir binittir; ancak varlıklı kişiler kullanırdı. At da herkesin sahip olabileceği bir hayvan değildi. Atla gitmek, en sıradan iş için bile binek istemeyi anlatır; ölçüsüzlük oradadır. Halk ağzında yaşayan, sözcükleri kaba bir söyleyiştir. Tahtırevanla gider biçiminde de söylenir. Gösterişin kime karşı yapıldığı, sonunda ne olduğu cümlede belirir. Sözün kabalığı kalıbın kendisindendir, söyleyenin kızgınlığından değil.
Örnek Cümleler
- Kirayı ödeyemiyor ama araba kiralayıp düğüne gitti; ayranı yok içmeye, atla gider sıçmaya.
- Borçla tatile çıkanları görünce insan şaşırıyor; ayranı yok içmeye, atla gider sıçmaya.
- Eve ekmek götüremezken telefon değiştirmiş; ayranı yok içmeye, atla gider sıçmaya.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki uç yan yana konur. Evinde bir tas ayran bulunmayan kişi, en küçük işi için bile binek ve tahtırevan ister. Ayran ucuzluğu, at ile tahtırevan varlığı temsil eder; aradaki uçurum sözü hem güldürür hem keskinleştirir.
Parasızlığı değil, onu saklamak için takınılan tavrı hedef alır. Kişi durumunu olduğu gibi kabul etse söz hiç kurulmaz; gülünç bulunan şey, elde olmayanı varmış gibi göstermeye çalışmaktır.
Söylenmez. Sözcükleri kabadır; arkadaş arasında, teklifsiz konuşmada geçer. Büyüklerin yanında ya da yazılı bir metinde yerini daha ölçülü karşılıklar alır. Tahtırevanla gider biçimi biraz daha yumuşak kalır.