Anlamı
yaradılıştan iyi ve doğru olan kimse, ne denli elverişsiz ortam içinde bulunursa bulunsun niteliğini yitirmez.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, yaradılıştan iyi ve doğru olan bir kimsenin, ne kadar elverişsiz bir ortamda bulunursa bulunsun bu niteliğini yitirmediğini anlatır. Söz bir ev bacası görüntüsüyle kurulur ve bir doğa gözlemini insan davranışına uygular. Ortam bir aile, bir iş yeri, bir mahalle ya da zor bir dönem olabilir; kötü örneklerle, haksızlıklarla, baskıyla dolu olabilir. Atasözü kişinin doğruluğunu çevresine değil yaradılışına bağlar. Geniş zamanla kurulan yüklem, bir kez olmuş bir olayı değil, değişmeyen bir durumu anlatır. Kötü bir çevrede büyüyüp dürüst kalan, bozuk bir düzende çalışıp elini temiz tutan kişiler için söylenebilir. Söz bir övgü taşır ve kişinin zor koşullardaki duruşunu takdir eder.
Örnek Cümleler
- Kaçakçılık yapan bir ailede büyüdü ama hiçbir yasa dışı işe bulaşmadı; baca eğri de olsa dumanı doğru çıkar.
- Rüşvetin olağan sayıldığı o dairede yirmi yıl çalıştı, bir kuruş almadı; baca eğri de olsa dumanı doğru çıkar.
- Savaş yıllarının kıtlığında bile komşusunun ekmeğine göz dikmedi; baca eğri de olsa dumanı doğru çıkar.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kişinin içinde bulunduğu elverişsiz ortamı anlatır. Baca eğri olsa da içinden çıkan duman yukarı doğru yükselir; atasözü bu görüntüyle ortamın bozukluğunun kişinin doğruluğunu bükemediğini söyler. Duman kişinin kendi niteliğinin yerini tutar.
Bir kabul katar: bacanın eğri olduğu yadsınmaz. Ortamın kötülüğü kabul edilir, ama sonucu belirlemediği söylenir. Böylece atasözü kötü ortamı görmezden gelmeden, onu hafife de almadan, iyi kişinin değişmediğini anlatır.
Hayır; yaradılıştan iyi ve doğru olan kimseler için söylenir. Çevresine uyup yanlışa kayan biri bu sözün kapsamına girmez. Söz, zor koşullarda dürüstlüğünü koruyan birini anlatmak için kurulur ve ona duyulan saygıyı dile getirir.