Anlamı
aile dağılmak veya işi bozulmak.
Detaylı Açıklama
Bacası tütmez olmak, bir ailenin dağılması ya da işinin bozulmasıdır. Söz, evin bacasından artık duman yükselmemesini ailenin başına gelen bu yıkıma bağlar. Kalıbın iki anlamı birbirine yakın ama ayrıdır. Birincisinde aile bir arada kalamamıştır: ölüm, göç, ayrılık ya da borç evi boşaltmıştır. İkincisinde aile evindedir, ama onu geçindiren iş çökmüştür. İki durumda da dışarıdan bakan biri o evde artık eskisi gibi bir yaşam sürmediğini görür. Evin kendisi yerinde durabilir, kapısı ve penceresi sağlam olabilir; ama içindeki yaşam sönmüştür. Söz bir yakınma, bir acıma ya da bir haber olarak kurulabilir; iyelik eki de evin sahibini gösterir. Göçle boşalmış bir köyün evleri anlatılırken de bu söz duyulabilir.
Örnek Cümleler
- Oğulları şehre göçüp yaşlılar da ölünce o konağın bacası tütmez oldu.
- Fabrika kapanınca mahallede birçok evin bacası tütmez oldu, işsizlik kapıya dayandı.
- Boşanmadan sonra çocuklar dedelerine, anne başka şehre gitti; o evin bacası tütmez oldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir değişimi bildirir. Baca önceden tütüyordu, artık tütmez hâle gelmiştir; söz bu yüzden bir kaybı, eski bir düzenin yitirilişini anlatır. Hiç tütmemiş bir baca için bu kalıp kurulmaz.
Aynı görüntünün karşıt iki yüzüdür. Bacası tütmek ailenin yaşamının sürmesini, bacası tütmez olmak ise bu yaşamın dağılmasını ya da işin bozulmasını anlatır. İkinci kalıpta yitirilmiş bir süreklilik vardır.
Aile yerinde durur ama geçimini sağlayan iş sarsılmıştır: dükkân kapanmış, tarla elden çıkmış, kazanç kesilmiştir. Böyle bir evin bacası mecazen tütmez olur; ocağın yanması için gereken ekmek parası kalmamıştır.