Anlamı
kişi, karşılık beklediği işten istediğini alabilmek için gereken harcamaları yapmalıdır.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, bir işten istediği karşılığı almak isteyen kişinin o iş için gereken harcamaları yapması gerektiğini anlatır. Söz bir bağ sahibine seslenir ve üç parçadan kurulur: önce bir buyruk gelir, ardından iki dilek. Bağa bak buyruğu emek ve harcamayı ister; üzüm olsun ürünün gelmesini, yemeye yüzün olsun da o ürünü hak ederek yemeyi diler. Sıralama bir neden sonuç zinciri kurar: bakım olmadan ürün, ürün olmadan da gönül rahatlığı olmaz. Emir kipi sözü doğrudan dinleyene yöneltir; atasözü bir gözlemden çok bir öğüt olarak söylenir. Olsun sözcüğünün iki kez yinelenmesi iki dileği birbirine bağlar. Söz, masraftan kaçıp yine de kazanç bekleyen birine hatırlatma olarak söylenebilir.
Örnek Cümleler
- Dükkânın vitrinine para harcamadan müşteri bekliyorsun; bağa bak, üzüm olsun, yemeye yüzün olsun.
- Oğlunun özel dersine para ayırdı, çocuk okulu dereceyle bitirdi; bağa bak, üzüm olsun, yemeye yüzün olsun.
- Tarlaya gübre atmadan bol ürün umuyor; bağa bak, üzüm olsun, yemeye yüzün olsun.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Ürünü yiyecek yüzün, yani hakkın olmasını anlatır. Bağına bakan, harcamasını yapan kişi üzümü gönül rahatlığıyla yer; emek ve para koymadan ürün bekleyen ise onu yerken utanır. Söz böylece ürünle harcama arasında bir hak bağı kurar.
Asmaları budamak, çapalamak, sulamak, gerektiğinde ilaçlamak, çitini onarmak gibi işleri kapsar. Bu işlerin hepsi hem emek hem para ister. Atasözü bu harcamayı ürünün ön koşulu sayar; bakılmayan bağdan istenen ürün alınamaz.
Uygulanır. Söz bir ticarete, bir eğitime, bir eve ya da bir işletmeye yapılan harcama için de söylenebilir. Ölçü aynıdır: karşılık beklenen işe gereken para ve emek esirgenmemelidir.