Anlamı
yaşayabilmek, harcayabilmek için çalışıp kazanmak gerekir.
Detaylı Açıklama
Emek olmadan yemek olmaz atasözü, yaşayabilmek ve harcayabilmek için çalışıp kazanmanın gerektiğini söyler. Söz kafiyeli iki parçadan oluşur: emek ile yemek. Yemek burada yalnız karın doyurmayı değil, geçimin bütününü düşündürür; tanım da harcayabilmeyi anar. Atasözü çalışmanın kaçınılmazlığını bir doğa yasası gibi bildirir. Bir babanın oğluna, bir ustanın çırağına ya da bir öğretmenin öğrencisine verdiği öğütte geçebilir. Kolay yoldan kazanç arayana bir uyarı, çok çalışan birine bir teselli de olabilir. Söz bir köy hayatından da, bir şehir hayatından da örneklenebilir: tarlayı eken de, tezgâhta çalışan da emeğiyle geçinir. Atasözünün ölçüsü kişinin kendi emeğidir. Söz çalışmayı bir erdemden çok bir zorunluluk olarak sunar.
Örnek Cümleler
- İşini bırakıp miras parasıyla yaşayan genç, iki yılda her şeyini tüketti; emek olmadan yemek olmaz.
- Yaz tatilinde garsonluk yapan öğrenci, kazandığı parayla okul masraflarını karşıladı; emek olmadan yemek olmaz.
- Baharda tarlasını ekmeyen köylünün ambarı kışın boş kaldı; emek olmadan yemek olmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Hazırdan yemek, çalışıp kazanmaksızın elindekini harcamaktır. Atasözü ise yemenin emeğe bağlı olduğunu söyler. Hazırdan yiyenin elindeki ne kadar çok olursa olsun bir gün tükenir; atasözü bu sonucu önceden haber verir.
Emek çekmek, bir işte çok çalışarak yorulmaktır. Atasözündeki emek ise çalışıp kazanmayı anlatır; yorgunluğu ayrıca anmaz. Deyim emeğin kişide bıraktığı izi, atasözü onun geçim için gerekliliğini anlatır.
Bu atasözüne göre babadan kalan mal kalıcı değildir, çabuk biter; kişinin gerçek malı kendi çalışmasıyla elde ettiğidir. İki söz de geçimin kaynağını alın terinde görür. Biri mirasa güvenmemeyi, öteki çalışmayı öğütler.