Anlamı
yağmur çok şiddetli yağmak:
'Sabahleyin yağmur bardaktan boşanırcasına yağıyordu.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Bardaktan boşanırcasına yağmak, yağmurun çok şiddetli yağmasıdır. Söz bir abartıyla kurulur: gökten damla damla değil, bir bardaktan dökülür gibi sağanak iner. Kalıbın öznesi yağmurdur; cümlede açıkça anılmasa da anlaşılır: dışarıda bardaktan boşanırcasına yağıyor. Söz bir yaz sağanağını, bir fırtınayı ya da ansızın bastıran bir yağışı anlatırken kullanılır. Böyle bir yağmurda sokaklar göle döner, şemsiye işe yaramaz, dışarı çıkan kişi bir anda sırılsıklam olur. Ömer Seyfettin'in cümlesi kalıbın bir betimleme içinde kullanılışını gösterir: sabahleyin yağmur bardaktan boşanırcasına yağıyordu. Yağmur öyle yoğundur ki damlalar ayrı ayrı seçilmez. Kalıp yağmuru anlatır; kar ya da dolu için başka söyleyişler seçilir, çünkü boşanma görüntüsü suya uyar.
Örnek Cümleler
- Maç başlar başlamaz yağmur bardaktan boşanırcasına yağdı, saha birkaç dakikada göle döndü.
- Bardaktan boşanırcasına yağan yağmurda şemsiye de işe yaramadı, eve sırılsıklam vardık.
- Gece boyunca bardaktan boşanırcasına yağınca derenin suyu yükseldi, köprünün altından taştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir bardağın içindeki suyun birden, hepsi bir anda dökülmesini anlatır. Yağmur da böyle, aralık vermeden ve yoğun biçimde iner. Söz yağışın şiddetini bu gündelik görüntüyle gözün önüne getirir.
Sabahleyin yağmur bardaktan boşanırcasına yağıyordu cümlesi kalıbın bir anlatı içinde, havayı betimlemek için kullanıldığını gösterir. Özne açıkça yağmurdur. Cümle okura olayın geçtiği sabahın ağır havasını duyurur. Yağmur burada olayların arka planını kurar.
Kurulur. Türkçede yağmak fiili öznesiz de kullanılabildiği için kalıp tek başına yeter: bardaktan boşanırcasına yağıyor. Dinleyen yağanın yağmur olduğunu anlar. Özne belirtildiğinde ise cümle daha açık bir betimlemeye dönüşür.