Anlamı
hlk. evlendirmek:
'Oğullarının artık normal bir yaşam süreceğini sanan anne baba ona güzel de bir kız bularak baş göz etmişler.' -A. Ümit.
Detaylı Açıklama
Baş göz etmek, birini evlendirmektir. Kalıp bir ana babanın, bir büyüğün ya da bir yakının, genç birini evlendirme işini anlatır. İş yalnız düğünü kurmak değildir; eş aramak, söz kesmek, çeyiz hazırlamak ve evi döşemek de bu işin içindedir. Kalıbın öznesi evlendiren kişidir; evlendirilen kişi belirtme ekiyle anılır: kızını baş göz etti. Söz bir gencin bir yuvaya kavuşmasını, ev bark sahibi olmasını anlatır. Kalıp birkaç çocuğu birden de nesne alabilir: üç kızını da baş göz etti. Halk arasında, düğünlerde ve aile sohbetlerinde duyulur. Evlendirilen kişinin kendi isteği sözde yer almaz; kalıp gelenekli bir evlilik düzenini yansıtır. Söz evlilikle birlikte gelen yeni sorumlulukları da sezdirir.
Örnek Cümleler
- Babası ölmeden önce üç kızını da baş göz etmiş, gönül rahatlığıyla gözlerini yummuştu.
- Yetim kalan yeğenini amcası büyüttü, okuttu, sonunda da baş göz etti.
- Nine düğünde gelinin başını okşayıp dua etti: "Allah torunlarımı da baş göz etsin."
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Evlenmek kişinin kendi eylemidir: o evlendi. Baş göz etmek ise evlenen kişiyi nesne yapar; işi yürüten başkasıdır. Bu yüzden kalıp gencin değil, onu evlendiren büyüğün bakış açısından kurulur.
Evlendirenin sevincini, üstlendiği işi bitirmenin rahatlığını dile getirir: kızını da baş göz etti, artık gözü arkada kalmaz. Söz bir gururu da taşıyabilir; genç birinin yuvasını kurmak aile için önemli bir iştir.
Bekâr bir gence ya da onun ailesine iyi dilek olarak söylenir: Allah seni de baş göz etsin. Böylece dinleyene bir yuva kurması, mutlu bir evlilik yapması dilenir. Düğünlerde, nişanlarda da duyulabilir.