Deyim

Baş Göz Etmek Ne Demek?

Anlamı

hlk. evlendirmek:
'Oğullarının artık normal bir yaşam süreceğini sanan anne baba ona güzel de bir kız bularak baş göz etmişler.' -A. Ümit.

Detaylı Açıklama

Baş göz etmek, birini evlendirmektir. Kalıp bir ana babanın, bir büyüğün ya da bir yakının, genç birini evlendirme işini anlatır. İş yalnız düğünü kurmak değildir; eş aramak, söz kesmek, çeyiz hazırlamak ve evi döşemek de bu işin içindedir. Kalıbın öznesi evlendiren kişidir; evlendirilen kişi belirtme ekiyle anılır: kızını baş göz etti. Söz bir gencin bir yuvaya kavuşmasını, ev bark sahibi olmasını anlatır. Kalıp birkaç çocuğu birden de nesne alabilir: üç kızını da baş göz etti. Halk arasında, düğünlerde ve aile sohbetlerinde duyulur. Evlendirilen kişinin kendi isteği sözde yer almaz; kalıp gelenekli bir evlilik düzenini yansıtır. Söz evlilikle birlikte gelen yeni sorumlulukları da sezdirir.

Örnek Cümleler

  1. Babası ölmeden önce üç kızını da baş göz etmiş, gönül rahatlığıyla gözlerini yummuştu.
  2. Yetim kalan yeğenini amcası büyüttü, okuttu, sonunda da baş göz etti.
  3. Nine düğünde gelinin başını okşayıp dua etti: "Allah torunlarımı da baş göz etsin."

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Evlenmek kişinin kendi eylemidir: o evlendi. Baş göz etmek ise evlenen kişiyi nesne yapar; işi yürüten başkasıdır. Bu yüzden kalıp gencin değil, onu evlendiren büyüğün bakış açısından kurulur.

Evlendirenin sevincini, üstlendiği işi bitirmenin rahatlığını dile getirir: kızını da baş göz etti, artık gözü arkada kalmaz. Söz bir gururu da taşıyabilir; genç birinin yuvasını kurmak aile için önemli bir iştir.

Bekâr bir gence ya da onun ailesine iyi dilek olarak söylenir: Allah seni de baş göz etsin. Böylece dinleyene bir yuva kurması, mutlu bir evlilik yapması dilenir. Düğünlerde, nişanlarda da duyulabilir.