Deyim

Baş Vermek Ne Demek?

Anlamı

1) çıban olgunlaşmak; 2) buğday vb. bitkiler başak bağlamaya başlamak, başak oluşmak; 3) gemi, kayık vb.ni döndürmek, çevirmek:
'En sonunda rüzgârların istikametine baş verdi.' -S. F. Abasıyanık. 4) ortaya çıkmak, belirmek:
'Fransızlardan, neler olup bittiğini, neden müttefikler arasında bazı sorunların baş vermiş olduğunu öğrenmeleri isteniyordu.' -A. Kulin.

Detaylı Açıklama

Baş vermek dört anlamda kullanılır. Birincisi bir çıbanın olgunlaşmasıdır: çıbanın ucunda irin toplanır ve baş belirir. İkincisi buğday gibi bitkilerin başak bağlamaya başlamasıdır. Üçüncüsü bir gemiyi, bir kayığı döndürmek, çevirmektir; Abasıyanık'ın cümlesi bunu gösterir: en sonunda rüzgârların istikametine baş verdi. Dördüncüsü bir şeyin ortaya çıkması, belirmesidir; Kulin'in cümlesinde sorunlar baş vermiştir. Anlamların ortak noktası bir başın, bir ucun belirmesi ya da yöneltilmesidir. Hangi anlamın kastedildiği öznenin ne olduğundan anlaşılır: çıban, ekin, gemi ya da bir sorun. Birinci ve ikinci anlamlar somut bir büyümeyi, üçüncüsü bir hareketi, dördüncüsü bir olayı anlatır. Kalıp bu çeşitliliğiyle günlük dilden denizciliğe kadar geniş bir alanda yaşar.

Örnek Cümleler

  1. Kolundaki çıban üç günde baş verdi, doktor onu temizleyip pansuman yaptı.
  2. Tarlada buğdaylar baş vermeye başlarken köyde de kuraklık kaygısı baş verdi.
  3. Fırtına yaklaşınca kaptan rüzgârın geldiği yöne baş verdi, dalgaları kayığın burnuyla karşıladı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

En sonunda rüzgârların istikametine baş verdi cümlesi üçüncü anlamı, bir tekneyi belli bir yöne çevirmeyi gösterir. Denizcilikte teknenin başı yönelinen tarafı gösterir. Cümle bir yöne dönüşü anlatır.

Müttefikler arasında bazı sorunların baş vermiş olduğunu öğrenmeleri isteniyordu cümlesi dördüncü anlamı, bir şeyin ortaya çıkmasını taşır. Sorunlar belirmiş, görünür olmuştur. Kalıp burada baş göstermek ile yakın bir anlam kazanır.

Çıbanın olgunlaşmasını, ucunda irin toplanıp beyaz bir baş belirmesini anlatır. Bu, çıbanın açılmaya ya da boşalmaya hazır olduğunu gösterir. Söz bu evreyi sade bir görüntüyle adlandırır. Baş, çıbanın en belirgin ucudur.