Anlamı
sürekli istemek, ısrar etmek, inat etmek:
'Bir kere tadına varanlar, yine ondan ver diye başıma balta kesiliyorlar.' -H. R. Gürpınar.
Detaylı Açıklama
Başına balta kesilmek ya da olmak, sürekli istemek, ısrar etmek, inat etmektir. Söz bir baskı görüntüsü kurar: ısrar eden kişi, karşısındakinin başına bir balta gibi dikilir. Israrla bunalan kişi konuşmada kendini de anabilir: çocuk başıma balta kesildi. Gürpınar'ın cümlesi bu ısrarı gösterir: bir kere tadına varanlar, yine ondan ver diye başıma balta kesiliyorlar. Söz bir yakınma taşır; konuşan ısrardan bıkmıştır. Israr bir istek, bir alacak, bir soru ya da bir inat olabilir. Kesilmek fiili kişinin bütünüyle bir ısrara dönüştüğünü anlatır; tıpkı taş kesilmek ya da buz kesilmek gibi. Söz bir çocuğun, bir alacaklının ya da bir müşterinin ısrarı için kullanılabilir. Israrın sonunda istenenin verilip verilmediği sözde yer almaz.
Örnek Cümleler
- Oğlan yeni bisiklet için bir haftadır başıma balta kesildi, her sabah aynı şeyi soruyor.
- Alacaklı adam her gün dükkâna gelip başına balta kesiliyor, borcunu istiyor.
- Tatlının tadını alan misafirler, yine ondan ver diye ev sahibinin başına balta kesildi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir kere tadına varanlar, yine ondan ver diye başıma balta kesiliyorlar cümlesi, bir şeyi beğenenlerin onu tekrar tekrar istemesini gösterir. Konuşan bu ısrardan yakınır, ama isteğin kaynağı bir beğenidir.
Balta ağır ve tehdit edici bir alettir. Başın üstünde bir balta gibi durmak, karşıdakine kurtulamayacağı bir baskı hissettirmektir. Söz ısrarın bunaltıcılığını ve sürekliliğini bu görüntüyle anlatır; kişi bir türlü nefes alamaz.
Israr eden kişi karşısındakinin itirazlarına rağmen isteğinden vazgeçmez. Bu direniş bir inada dönüşür: kişi ne söylenirse söylensin aynı şeyi ister. Söz ısrar ile inadı aynı hareket içinde birleştirir.