Deyim

Başına Çıkarmak Ne Demek?

Anlamı

şımartmak, çok yüz vermek.

Detaylı Açıklama

Başına çıkarmak, birini şımartmak, ona çok yüz vermektir. Söz bir yükseltme görüntüsü kurar: şımartılan kişi, onu şımartanın başına çıkacak kadar yükseğe çıkarılır. Kalıbın öznesi yüz veren kişidir; şımartılan kişi belirtme ekiyle anılır: çocuğu başına çıkardı. Söz bir ana babanın çocuğuna, bir ustanın çırağına ya da bir yöneticinin bir çalışanına aşırı hoşgörüsünü anlatabilir. Sonuçta şımartılan kişi sınır tanımaz, söz dinlemez olur. Söz bir eleştiri ve bir uyarı taşır: çok yüz verirsen başına çıkar. Aşırı sevgi burada bir iyilik değil, bir zarar olarak görülür. Kalıp bir terbiye ve bir denge düşüncesini dile getirir. Yüz vermek ile sınır koymak arasındaki ölçü sözün asıl konusudur.

Örnek Cümleler

  1. Tek çocukları olduğu için her istediğini yaptılar, oğlanı başlarına çıkardılar.
  2. Yeni çırağa fazla yüz veren usta, onu başına çıkarınca dükkânda söz dinletemez oldu.
  3. Köpeği her gece yatağına alan kadın, hayvanı başına çıkardı, artık kanepeden inmiyor.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Birine aşırı hoşgörü göstermek, her istediğini yapmak, onu hiç sınırlamamaktır. Yüz verilen kişi bunu bir hak gibi görmeye başlar. Başına çıkarmak bu yüz vermenin aşırı ve sonucu kötü olan biçimini anlatır.

Başına çıkarmak, şımartan kişinin eylemidir; özne yüz verendir. Başına çıkmak ise şımartılan kişinin davranışıdır; o artık sınır tanımaz olmuştur. İki biçim aynı ilişkiyi iki uçtan anlatır ve birbirini tamamlar.

Kullanılabilir. Evde beslenen bir kedi ya da köpek, çok şımartılınca başa çıkarılmış olur: yatağa çıkar, sofradan yemek ister. Söz insanlar kadar hayvanlarla kurulan ilişkiler için de bir ölçü hatırlatır.