Deyim

Başına Kan Çıkmak Ne Demek?

Anlamı

öfkelenmek, hiddete kapılmak, kontrolünü yitirmek:
'Bizim merkez memuru celallidir, başına çabuk kan çıkar, hatırınızı kıracak şeyler yapar.' -P. Safa.

Detaylı Açıklama

Başına kan çıkmak, öfkelenmek, hiddete kapılmak ve kontrolünü yitirmektir. Söz bir bedensel görüntü kurar: öfkeyle kan başa hücum eder, yüz kızarır, kişi ne yaptığını bilmez olur. Safa'nın cümlesi kalıbı bir kişinin huyunu anlatmak için kullanır. Öfke geçtikten sonra kişi yaptıklarından pişmanlık duyabilir. Söz bu yüzden bir özür ya da bir açıklama içinde de duyulur: kusura bakma, başıma kan çıktı. Söz bir anlık öfke patlamasını ya da kolay öfkelenen bir yaradılışı anlatabilir. Kontrolünü yitiren kişi o an söylediklerini ya da yaptıklarını tartamaz. Bir kişiyi tanıtırken de duyulur: onu kızdırma, başına kan çıkar. Öfkenin sebebi bir hakaret, bir haksızlık ya da bir yanlış anlama olabilir. Çıkmak fiili kanın yükselişini, öfkenin başa doğru hızla yükselişini anlatır.

Örnek Cümleler

  1. Kardeşine hakaret edildiğini duyunca başına kan çıktı, kendini tutamayıp adamın üstüne yürüdü.
  2. Hakemin son dakikadaki kararıyla antrenörün başına kan çıktı, sahaya fırladı.
  3. Onu fazla kızdırma, başına kan çıkarsa ne yapacağı belli olmaz.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Bizim merkez memuru celallidir, başına çabuk kan çıkar, hatırınızı kıracak şeyler yapar cümlesi, kalıbın bir yaradılışı anlattığını gösterir. Celalli, yani öfkeli bir kişi kolayca kontrolünü yitirir ve başkalarını incitir.

Öfke anında kanın başa hücum ettiği, yüzün kızardığı düşünülür. Söz bu bedensel duyguyu bir ruh hâline taşır: kan başa çıktığında akıl geri çekilir. Kontrolün yitirilmesi bu görüntüyle anlatılır.

İki söz de öfkeyle kontrolün yitirilmesini anlatır. Gözü dönmek daha ileri bir noktayı, kişinin hiçbir şey görmeyecek kadar kendinden geçmesini anlatır. Başına kan çıkmak ise öfkenin yükselişini ve patlama anını öne çıkarır.