Anlamı
öfkelenerek veya kızarak ağır sözler söyledi.
Detaylı Açıklama
Açtı ağzını, yumdu gözünü atasözü/deyimleşmiş kalıp, bir kimsenin öfke veya kırgınlıkla kendini tutmadan ağır sözler söylediğini anlatır. Buradaki görüntü, birinin kontrolünü kaybedip ardı ardına, düşünmeden ve sert biçimde konuşmaya başlamasıdır. “Ağzını açmak” sözün başlamasını, “gözünü yummak” ise denetimi, ölçüyü ve çekinceyi bırakmayı hissettirir. Bu nedenle ifade, basit bir kızgınlıktan çok, frenlenmemiş bir söz taşmasını anlatır. Günlük dilde aile tartışmaları, komşuluk kavgaları, iş yeri gerilimleri ve beklenmedik öfke patlamaları için sık kullanılır. Söylendiği yerde sadece sertlik değil, bir taşma ve savrulma hissi de vardır. Halk dilinin canlılığı, bu duygusal patlamayı bedensel hareketler üzerinden çok iyi kurar. Kişi artık neyi ne kadar söyleyeceğini hesaplamaz hâle gelmiştir. Bu nedenle kalıp, ağır sözlerin yoğunluğunu, hızını ve denetimsizliğini aynı anda anlatan etkili kullanımlardan biridir.
Örnek Cümleler
- Haksızlığa uğrayınca açtı ağzını, yumdu gözünü, içinde ne varsa döktü.
- Bir anda açtı ağzını, yumdu gözünü, ne söyleyeceğini bilmeden bağırmaya başladı.
- Patron haksız davranınca açtı ağzını, yumdu gözünü, orada ne düşündüğünü herkese söyledi.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sözlükte görülen geçmiş zamanla, açtı ve yumdu biçiminde yer alır; anlatılan olay çoktan olup bitmiştir. Özne değişince çekim de değişir: açtım ağzımı, yumdum gözümü denir. Mastar hâliyle kurulmaz, kalıp hep çekimli çıkar.
Sonucu hesaba katmamayı bildirir; uykuya dalmayı değil. Göz kapanınca karşıdaki de, söylenenin dökeceği zarar da görünmez olur. Kişi böylece kimi kıracağını düşünmeden konuşur; ölçüyü bırakması bu imgeyle gösterilir.
Bağlaçsız, yalnız virgülle sıralanmıştır: açtı ağzını, yumdu gözünü. Ve konsaydı iki ayrı iş gibi durur, araya zaman girerdi. Bağlaçsız diziliş ikisini tek harekete indirir ve sözün hızını duyurur.