Deyim

Başını Çıkarmak Ne Demek?

Anlamı

bitki filizlenmeye başlamak.

Detaylı Açıklama

Başını çıkarmak, bir bitkinin filizlenmeye başlamasıdır. Tohum toprağın altında çimlenir ve bir gün ilk yeşil ucu toprağın yüzüne ulaşır; kalıp bu anı adlandırır. Kalıbın öznesi bitki, tohum ya da fidedir: fasulyeler başlarını çıkardı. Söz bahçe, tarla, saksı ve sera işlerinde, ekimin ardından beklenen gelişmeyi anlatırken kullanılır. Bahar aylarında ağaçların dallarında beliren sürgünler, soğanların topraktan uzanan yaprakları da bu sözle anlatılabilir. Söz bir sevinç ve bir umut taşır; ekenin emeği karşılığını vermeye başlamıştır. Geçmiş zamanla kurulduğunda filizin göründüğünü haber verir; şimdiki zamanla ise sürmekte olan bir çıkışı betimler. Kalıp gündelik ve somut bir doğa olayını anlatır. Filizlenmenin hızı toprağın nemine, sıcaklığına ve tohumun türüne göre değişir.

Örnek Cümleler

  1. Balkondaki saksıya ektiğimiz fesleğenler bir haftada başlarını çıkardı, sabah ilk iş onlara bakıyoruz.
  2. Karlar erir erimez bahçedeki lale soğanları topraktan başlarını çıkarmaya başladı.
  3. Kuraklık yüzünden tarlaya atılan buğday tohumlarının yarısı bile başını çıkaramadı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Bitkinin toprağın yüzüne ilk çıkan ucunu, filizini anlatır. Söz filizi bir başa benzeterek bitkinin ilk kez görünmesini canlı bir hareketle anlatır. Filiz, dünyaya ilk kez bakan bir canlı gibi düşünülür.

Tohumun çimlenmediğini ya da filizin toprağı aşamadığını anlatır. Kuraklık, soğuk, sert toprak ya da bozuk tohum bu sonuca yol açabilir. Çiftçi için bu bir kaygıdır; hasadın azalacağının ilk işaretidir.

Kalıp bitkilerin filizlenmesini anlatır. Bir insanın kapıdan kafasını uzatması için de başını çıkarmak denebilir; ama bu, sözcüklerin düz birleşimidir, deyim değildir. Deyimin dünyası tarla, bahçe ve saksıdır.