Anlamı
1) yöneticisi, başkanı bulunmamak:
'Fakat o gözünü kapayınca başsız kalan konak ...' -R. N. Güntekin. 2) büyüğünü yitirmek.
Detaylı Açıklama
Başsız kalmak, bir topluluğun yöneticisiz ya da büyüksüz kalmasını anlatır. Birinci anlamda bir kurumun, bir evin ya da bir grubun yöneticisi, başkanı bulunmaz. Yönetici ölmüş, gitmiş ya da görevden alınmış olabilir; yerine henüz kimse gelmemiştir. İkinci anlamda bir aile babasını, dedesini ya da evin en yaşlısını yitirir. Başsız kalan bir köy, bir konak, bir okul ya da bir ordu olabilir. Reşat Nuri Güntekin'in bir romanında kalıp, bir konağın büyüğünü yitirmesini anlatan bir cümlede geçer. Başsız kalan topluluk yönsüz kalır; kimin karar vereceği belirsizleşir. Konuşan bu durumu bir yakınma ya da bir haber olarak aktarabilir. Söz bir yası, bir kaygıyı ya da bir sahipsizlik duygusunu taşıyabilir. Başsızlık bir süre sonra yeni biri gelince sona erebilir.
Örnek Cümleler
- Başkanın ani istifasıyla köklü kulüp, olağanüstü kongreye kadar üç ay başsız kaldı.
- Dedemin ölümünden sonra kalabalık ailemiz başsız kaldı, bayramlar eski tadını yitirdi.
- Muhtar hapse girince köy aylarca başsız kaldı, kimse kararlara imza atamadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Fakat o gözünü kapayınca başsız kalan konak cümlesi, evin büyüğü öldükten sonra konağın yöneticisiz kaldığını anlatır. Gözünü kapamak burada ölmek demektir. Cümle iki anlamı birleştirir: konak hem yöneticisini hem büyüğünü yitirmiştir.
Bu kalıpta olayı yaşayan taraf anlatılır: ekip başsız kaldı. Öteki kalıpta ise bu duruma yol açan bir etken vardır: istifa ekibi başsız bıraktı. Yani burada yitiren, orada yitirten öne çıkar.
Bir parti, bir hükümet ya da bir örgüt liderini yitirdiğinde başsız kaldı denebilir. Yeni lider seçilinceye kadar geçen süre bir belirsizlik dönemidir. Söz bu dönemdeki kararsızlığı ve çekişmeyi vurgular.