Anlamı
yüzü sararmak:
'Benzi uçtu, dudaklarındaki gülümseme soldu.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Benzi uçmak, yüzü sararmaktır. Kişinin yüzündeki renk gider, ten sararıp ağarır. Sararma bir korkunun, bir şaşkınlığın, bir suçüstü yakalanmanın ya da kötü bir haberin ardından gelebilir; kalıp sebebi ayrıca söylemez. Kalıpta yüzü sararan kişi iyelikle anılır: kızın benzi uçtu. Memduh Şevket Esendal da bu kalıbı bir eserinde kullanır. Söz bir anlatıda karakterin sarsıntısını, yüzünde beliren değişimle okura gösterir. Kalıp bir sınavın, bir sorgunun, bir kazanın ya da beklenmedik bir karşılaşmanın anlatımında yer bulabilir. Konuşan, karşısındakinin yüzüne bakarak onun ne yaşadığını bu sözle anlatır. Kişi kendi için de kurabilir: kapıyı açınca benzim uçtu. Kalıp geçmiş zamanla bir anı anlatır; olup bitmiş bir sarsıntıyı yeniden gözün önüne getirir.
Örnek Cümleler
- Maaşının içinde olduğu cüzdanı otobüste unuttuğunu fark eden kadının benzi uçtu.
- Hakem penaltı noktasını gösterince kalecinin benzi uçtu, eldivenlerini sıkıca çekti.
- Yıllardır görmediği eski sevgilisini kuzeninin düğününde karşısında bulunca benzi uçtu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Memduh Şevket Esendal'ın cümlesinde kişinin benzi uçar ve dudaklarındaki gülümseme solar. İki değişim art arda gelir: önce yüzün rengi gider, sonra gülümseme kaybolur. Cümle, sevinçli bir hâlden bir sarsıntıya geçişi yüzün iki işaretiyle anlatır.
Uçmak, bir şeyin birden yerinden kalkıp gözden kaybolmasını düşündürür. Kalıpta yüzün rengi de bir kuş gibi uçup gider. Bu görüntü, sararmanın ani olduğunu ve kişiyi hazırlıksız yakaladığını sezdirir.
Beti benzi atmak, yüzün solmasıyla birlikte korkmayı da anlatır; korku kalıbın anlamına girer. Benzi uçmak ise yalnızca yüzün sararmasını söyler. Korkunun olup olmadığını, sararmaya neyin yol açtığını cümlenin gerisi gösterir.