Anlamı
hiç para almamak.
Detaylı Açıklama
Beş para almamak, hiç para almamaktır. Kişi yaptığı iş ya da verdiği hizmet karşılığında hiçbir ücret almaz. Bu kimi zaman kişinin kendi seçimidir: parayı istemez, geri çevirir. Kimi zaman ise kişi hakkı olan parayı alamaz; ücreti ödenmez. Söz bir doktorun muayenesini, bir ustanın onarımını, bir öğretmenin dersini ya da bir işçinin emeğini anlatabilir. Kalıp geçmiş zamanla bir olayı, geniş zamanla ise bir alışkanlığı anlatır: o ustadan beş para almaz. Kişinin para almaması bir karşılık beklemediğini ya da karşılığın başka biçimde verildiğini gösterebilir. Söz hiç sözcüğünü bir para birimiyle somutlaştırır. Almamak fiili, para verilse bile kabul edilmemesini de, hiç verilmemesini de kapsar.
Örnek Cümleler
- Köyün ihtiyar doktoru, yoksul hastalardan yıllarca muayene için beş para almadı.
- Yangında evini kaybeden aileye mahallenin marangozu mobilyaları yaptı, beş para almadı.
- Şirket battığı için üç aydır beş para almadan çalışıyoruz, kira birikti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Beş para burada çok küçük bir tutarı anlatır. Kalıp bu tutarı bile almadığını söyleyerek hiç para almamayı güçlendirir. Kişi o kadar azını kabul etmez ya da ona verilmez; abartı karşılıksızlığı belirginleştirir.
Zarf olarak bir fiilin önüne gelir ve işin karşılıksız yapıldığını anlatır: beş para almadan çalıştı, beş para almadan boyadı. Böyle kurulduğunda asıl anlatılan iş olur; karşılıksızlık onu niteleyen bir ayrıntıdır.
Beş para etmez, bir şeyin değersizliğini, işe yaramazlığını anlatır: bu saat beş para etmez. Beş para almamak ise bir işin karşılığında ücret alınmamasıdır. Birincisi bir nesneye değer biçer, ikincisi emeğin karşılığını konu eder.