Anlamı
zor durumda bırakmak, dile düşürmek, rezil etmek.
Detaylı Açıklama
Beş paralık etmek, birini zor durumda bırakmak, dile düşürmek, rezil etmektir. Kişinin itibarı, saygınlığı ya da onuru herkesin gözünde küçülür. Kişiyi bu duruma düşüren başka biri olabilir; bir yazı, bir söylenti ya da bir olay da aynı sonucu doğurabilir. Etkilenen kişi belirtme ekiyle anılır: bu dedikodu onu beş paralık etti. Söz bir ifşayı, bir iftirayı, bir yalanın ortaya çıkmasını ya da bir aile kavgasının dışarıya taşmasını anlatabilir. Kişi kendini de beş paralık edebilir: kendi hatasıyla herkesin önünde küçük düşer. Kalıp bir sitemle de kurulur: bizi el âleme beş paralık ettin. Söz ağır bir suçlamadır ve bir ilişkide derin bir kırgınlık bırakabilir. Kalıp üç anlamı bir arada taşır: kişi zor duruma düşer, adı dile düşer, rezil olur.
Örnek Cümleler
- Düğünde sarhoş olup kavga çıkaran damat, gelinin ailesini herkesin önünde beş paralık etti.
- Gazetedeki asılsız haber, yıllardır dürüst çalışan muhasebeciyi bütün kasabada beş paralık etti.
- Toplantıda verdiği yanlış rakamlar yüzünden kendini genel müdürün önünde beş paralık etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Beş paralık, değeri yalnızca beş para olan, yani neredeyse hiç değeri olmayan demektir. Birini beş paralık etmek, onun itibarını bu kadar düşürmektir. Değer ölçüsü burada paradır; kişinin itibarı en küçük bozuk para kadar bile tutmaz.
Dile düşürmek, birinin adının kötü bir olayla anılmasına ve herkesin onu konuşmasına yol açmaktır. Kişi mahallede, iş yerinde ya da akrabalar arasında dedikodu konusu olur. Kalıp bu yayılmayı rezil etmekle birlikte anlatır.
Beş paralık etmek geçişli bir kalıptır; bir kişi ya da bir olay başkasını bu duruma düşürür. Beş paralık olmak ise kişinin kendisinin bu duruma düşmesidir. Birinde suçlanan bir fail vardır, ötekinde yalnızca düşen kişi görünür.