Anlamı
çok utanacak, işe yaramaz bir duruma düşürmek:
'Burnumuzun dibinde araba soydular, namusumuzu bir paralık ettiler.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Bir paralık etmek, birini ya da bir şeyi çok utanacak, işe yaramaz bir duruma düşürmektir. Kalıp bir onurun, bir adın ya da bir emeğin değerinin bir paraya inmesini anlatır. Güntekin'in bir eserinde kalıp, bir soygunun ardından duyulan utancı anlatan cümlede geçer. Kalıbın öznesi bu duruma düşüren kişi ya da olaydır; düşürülen şey nesne olur: namusumuzu bir paralık ettiler. Söz bir öfkeyi, bir utancı ya da bir yakınmayı taşıyabilir. Kalıp geçmiş zamanla olmuş bir zararı anlatır. Söz bir dedikodunun, bir rezaletin ya da bir yenilginin ardından kurulabilir. Konuşan kendisinin ya da yakınlarının adına yakınıyor olabilir. Kalıp bir suçlamayla birlikte de söylenebilir.
Örnek Cümleler
- Maçtaki kavgada sahaya inen taraftarlar, kulübün yıllardır kazandığı saygınlığı bir paralık etti.
- Düğünde sarhoş olup misafirlere sataşan enişte, bütün aileyi bir paralık etti.
- Kalitesiz malzemeyle yapılan köprünün ilk yağmurda çökmesi, firmanın adını bir paralık etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Burnumuzun dibinde araba soydular, namusumuzu bir paralık ettiler cümlesi, konuşanların çok yakınında yapılan bir soygunun onları utanılacak bir duruma düşürdüğünü anlatır. Burnumuzun dibinde sözü, olayın onların hemen yakınında gerçekleştiğini gösterir.
Beş paralık etmek de rezil etmeyi, dile düşürmeyi anlatır; iki kalıp birbirine çok yakındır. Bir paralık etmek ise kişiyi ya da şeyi işe yaramaz bir duruma düşürmeyi de kapsar. Her ikisinde de bir değer küçük bir paraya indirilerek ölçülür.
Bir kişi de, bir aile ya da bir kurum da bu duruma düşürülebilir; düşürülen şey cümlede nesne olarak anılır. Namus, ad, saygınlık gibi soyut değerler de nesne olabilir: adımızı bir paralık etti.