Anlamı
güçlü bir kişi ile yüz yüze bulunduklarında ağızlarını açamayanlar, o gittikten sonra aleyhinde atıp tutarlar.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, güçlü bir kişiyle yüz yüzeyken ağzını açamayanların, o gittikten sonra aleyhinde atıp tutacağını anlatır. Bey burada sözü geçen, çekinilen kişidir: bir yönetici, bir ağa ya da bir patron. Karşısındayken herkes susar, başını sallar ya da onu onaylar. O yerden ayrılır ayrılmaz ise eleştiriler, yakınmalar ve alaylar başlar. Atasözü iki davranış arasındaki bu karşıtlığı gözler önüne serer. Susmanın sebebi korku, çıkar ya da yalnızca çekingenlik olabilir. Çok olur sözü, böyle davrananların az olmadığını vurgular. Söz, beyin görevden ayrılmasından ya da ölümünden sonra söylenenler için de kurulabilir. Gidenin ardından konuşanlara bu sözle takılan kişi, onların cesaretini sorgular. Söz insan davranışına dair acı bir gözlemi dile getirir.
Örnek Cümleler
- Genel müdür toplantıdan çıkar çıkmaz, az önce başını sallayan müdürler kararı yerden yere vurdu; bey ardından çomak çalan çok olur.
- Ağanın arabası köyden uzaklaşınca, önünde el pençe divan duran kahvedekiler ona söylenmeye başladı; bey ardından çomak çalan çok olur.
- Sert başhekim emekli olunca görevdeyken susan hemşireler onun her kararını eleştirdi; bey ardından çomak çalan çok olur.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Çomak kısa ve kalın bir değnektir. Birinin ardından çomak çalmak, o uzaklaştıktan sonra sopa sallamaktır; yani artık karşılık veremeyecek birine saldırmaktır. Burada sopanın yerini sözler alır: gidenin aleyhinde atıp tutulur.
İki atasözü de çekinilen kişinin arkasından konuşulmasını anlatır. Padişahlı söz bile sözcüğüyle en güçlü kişinin de bundan kurtulamadığını vurgular. Beyli söz ise çok olur diyerek bu davranışı gösterenlerin kalabalığına dikkat çeker.
İlgilenmez. Söylenen eleştiriler doğru da olabilir, haksız da. Atasözünün hedefi, düşüncesini yüz yüzeyken söylemeyip ardından dile getirenlerdir. Kınanan eleştirinin kendisi değil, onun zamanı ve bu sessizliğin ardındaki çekingenliktir.