Anlamı
1) tüccar züğürtleyince, belki bir kimsede alacağım kalmıştır diye eski defterlerini gözden geçirir; 2) vaktiyle önemli işler yapmış olanlar, düşkünlüklerinde eski durumlarını anarak, anlatarak avunmaya çalışırlar.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü iki anlamda kullanılır. Birincisi, züğürtleyen tüccarın belki bir kimsede alacağı kalmıştır diye eski defterlerini gözden geçirmesidir. İkincisi, vaktiyle önemli işler yapmış olanların düşkünlüklerinde eski durumlarını anarak avunmaya çalışmasıdır. Bezirgân tüccar, züğürtlemek ise parasız kalmaktır. Birinci anlamda tüccar unutulmuş bir alacağı bulup elindeki darlığı gidermeyi umar. İkinci anlamda kişi geçmişteki başarılarını, gördüğü itibarı anlatarak bugünkü düşkünlüğüne dayanır. Emekli bir memur, gözden düşmüş bir sanatçı ya da işleri bozulan bir tüccar bu durumda olabilir. Atasözünün züğürt bezirgân eski defterleri karıştırır biçimi de vardır. Söz, geçmişte kalan parlak günlerle bugünkü darlık arasındaki uçurumu gösterir. İki anlamda da kişi bugünün darlığında geçmişe yönelir.
Örnek Cümleler
- Dükkânı kapanmak üzere olan kumaşçı, yıllar önce veresiye verdiği malların kayıtlarını tek tek taradı; bezirgân züğürtleyince geçmiş defterleri yoklar.
- Seçimi kaybedip işsiz kalan eski milletvekili, kahvede bakanlarla yediği yemekleri anlatarak avunuyordu; bezirgân züğürtleyince geçmiş defterleri yoklar.
- Sesi gidip sahneden çekilen ünlü tenorun tek tesellisi, kimsenin aramadığı evinde eski gazete kupürlerine bakmaktı; bezirgân züğürtleyince geçmiş defterleri yoklar.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Tüccarın defteri, alacaklarını ve verdiği veresiyeleri kaydettiği yerdir. Birinci anlamda defter gerçek bir hesap defteridir. İkinci anlamda ise kişinin hafızası, geçmişte yaşadıklarının kaydı gibi düşünülür; kişi o sayfaları yeniden açar.
Taşıyabilir. Bugünü kötü olan birinin sürekli geçmişini anlatması dinleyenlerde alaycı bir gülümseme uyandırabilir. Ama söz aynı zamanda bir anlayış da taşıyabilir; kişinin elinde anlatacak geçmişten başka bir şey kalmamıştır.
Bulabilir de, bulamayabilir de. Atasözü yalnız tüccarın bir umutla eski defterlere döndüğünü anlatır. Unutulmuş bir alacak çıkarsa darlık biraz hafifler; çıkmazsa tüccarın eli boş kalır. Söz sonucu değil, bu arayışı anlatır.