Anlamı
bir şeyin, bir kimsenin değeri, kendisinde aranılan özel niteliklerle artar.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, bir şeyin ya da bir kimsenin değerinin, kendisinde aranan özel niteliklerle arttığını anlatır. Söz iki örneği yan yana koyar: bıçak ve insan. Bıçağın iyi kesmesi çeliğine verilen sudan gelir; saptan, süsten ya da kılıftan gelmez. İnsanın sevilmesi de huyundan gelir; giyiminden, malından ya da unvanından gelmez. Atasözü değeri dış görünüşte değil, özde arar. Kendi sözcüğü bu değerin başkasından ödünç alınamayacağını vurgular. Söz bir ustayı, bir aracı ya da bir insanı değerlendirirken söylenebilir. Bir kişiye, sevilmek için önce huyunu düzeltmesi gerektiğini hatırlatmak için de kullanılır. Atasözü iki yarısında aynı yapıyı kurar ve kafiyeyle akılda kalır. Söz bir övgü olarak da, bir öğüt olarak da söylenebilir.
Örnek Cümleler
- Mahalleye yeni taşınan yaşlı öğretmen, kimseyi ayırmadan selamlayıp kısa sürede herkesin sevgisini kazandı; bıçağı kestiren kendi suyu, insanı sevdiren kendi huyu.
- Süslü saplı bıçaklar vitrinde kaldı, köylüler demircinin sade ama keskin bıçaklarını kaptı; bıçağı kestiren kendi suyu.
- Zengin ama kaba damat adayını beğenmeyen kız, yoksul ama nazik öğretmeni seçti; insanı sevdiren kendi huyu.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Demirci, bıçağın çeliğini kızdırıp suya daldırarak sertleştirir; buna su vermek denir. Bıçağın suyu, bu işlemle kazandığı sertlik ve keskinliktir. Suyu iyi olan bıçak iyi keser ve uzun süre körelmez.
Söylenebilir. Konu bir araçsa yalnız ilk yarısı, bir insansa yalnız ikinci yarısı anılabilir. Ama iki yarı birlikte söylendiğinde benzetme tamamlanır: bıçak örneği, insan hakkındaki yargıyı somut bir görüntüyle destekler.
Huy, bir kişinin davranışlarına yansıyan yaradılış özelliğidir. Nezaket, cömertlik, dürüstlük ve güler yüz bu huyun parçalarıdır. Atasözü sevginin bu özelliklere bağlı olduğunu, onların eksikliğini başka bir şeyin kapatamayacağını söyler.