Deyim

Bıçak Kemiğe Dayanmak Ne Demek?

Anlamı

çekilen sıkıntı artık katlanılamayacak bir duruma gelmek:
'Bıçak kemiğe dayandı mı başkaldırır, canını sakınmaz, hakkını ister.' -A. Ağaoğlu.

Detaylı Açıklama

Bıçak kemiğe dayanmak, çekilen sıkıntının artık katlanılamayacak bir duruma gelmesidir. Söz bir yara görüntüsüyle kurulur ve sıkıntının derinliğini bedenin içinden ölçer. Sıkıntıyı çeken kişi cümlede anılmayabilir; kim olduğu bağlamdan anlaşılır. Sıkıntı bir yoksulluk, bir haksızlık, bir baskı ya da uzun süren bir bekleyiş olabilir. Söz bir sınırı anlatır: o ana kadar katlanılmıştır, ama bundan ötesi taşınamaz. Artık sözü, sıkıntının bir günde değil, uzun bir süre boyunca çekildiğini de sezdirir. Kalıp geçmiş zamanla da kurulur, zarf-fiil ekleriyle de: bıçak kemiğe dayandı, bıçak kemiğe dayanınca. Ağaoğlu'nun bir eserinde kalıp, bu noktaya gelen kişinin davranışını anlatan bir cümlede geçer. Söz bir yakınma, bir uyarı ya da bir haklılık bildirimi olarak söylenebilir.

Örnek Cümleler

  1. Aylardır maaşları ödenmeyen işçiler sonunda fabrikanın önünde toplandı; bıçak kemiğe dayanmıştı.
  2. Ev sahibinin aynı yıl içindeki üçüncü zammından sonra bıçak kemiğe dayandı, kiracılar birlikte avukata gitti.
  3. Yıllarca kocasının hakaretlerine katlanan kadın, bıçak kemiğe dayanınca bavulunu toplayıp annesinin evine döndü.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Bıçak kemiğe dayandı mı başkaldırır, canını sakınmaz, hakkını ister cümlesi, sıkıntı sınıra vardığında kişinin nasıl davrandığını anlatır. Cümlenin öznesi ayrıca anılmaz; anlatılan, bu noktaya gelen kişinin artık canını sakınmadan hakkını istemesidir.

Kemik, etin altında kalan sert dayanaktır; bıçak oraya varmışsa yara olabildiğince derinleşmiştir. Söz sıkıntının vardığı yeri bu görüntüyle gösterir. Bıçağın daha ileri gidememesi, katlanmanın da artık ileri gidemeyeceğini düşündürür.

Anlamları çok yakındır; ikisi de katlanılamaz bir duruma gelmeyi anlatır. Sabrı taşmak bu durumu kişinin sabrı üzerinden anlatır. Bıçak kemiğe dayanmak ise çekilen sıkıntının kendisini bir yara gibi gösterir; ağırlık acının derinliğindedir.