Anlamı
1) bileti koparıp alıcıya vermek, bilet satmak:
'Benimki paso, dedi, hanımefendiye bir bilet kes.' -R. H. Karay. 2) mec. işine son vermek, işten uzaklaştırmak, ayırmak.
Detaylı Açıklama
Bilet kesmek iki anlamda kullanılır. Birincisi bileti koparıp alıcıya vermek, bilet satmaktır. İkincisi mecaz olarak birinin işine son vermek, onu işten uzaklaştırmaktır. Birinci anlamda söz bir vapur iskelesini, bir sinema gişesini ya da bir otobüs yazıhanesini çağrıştırır; görevli koçandan bileti koparıp yolcuya verir. Birinci anlamdaki kesmek, biletin koçandaki yerinden ayrılmasını anlatır. Bu anlamda kalıbın öznesi bileti veren görevlidir; alan kişi yönelme ekiyle anılır. Karay'ın bir eserinde kalıp, bir yolcunun başkası için bilet istediği bir konuşmada geçer. İkinci anlam bir işten çıkarmayı dolaylı bir yoldan söyler; bu anlamda özne işten çıkaran kişi ya da kurumdur. Söz bir patronun, bir yöneticinin ya da bir kurulun kararını anlatabilir.
Örnek Cümleler
- İskeledeki memur, son vapura yetişmeye çalışan kadına aceleyle bir bilet kesti.
- Gişedeki genç, film başlamadan önce kuyruktaki herkese tek tek bilet kesti.
- Üç aydır işe geç gelen garsona sonunda patron bilet kesti, eşyalarını toplamasını söyledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Benimki paso, dedi, hanımefendiye bir bilet kes cümlesinde konuşan, kendi pasosuyla binecektir; görevliden yanındaki kadın için bilet ister. Kalıp burada birinci anlamıyla, yani bilet satmak anlamında kullanılmıştır.
İşten çıkarılan kişiye âdeta gideceği yolun bileti verilir. Söz işine son vermeyi bu yolculuk görüntüsüyle anlatır; kişi artık oradan ayrılacak, başka bir yere gidecektir. Görüntü kararın kesinliğini de duyurur.
Cümlenin bağlamı belirler. Bir yolcu bilet istiyorsa birinci anlam, bir çalışan işinden oluyorsa ikinci anlam kastedilir. Kalıbın biçimi iki anlamda da aynıdır; ayrımı cümlenin geri kalanı yapar.