Anlamı
sonbaharda ekilen bir dönümlük yerden, yazın ekilen on dönümlük yerin ürünü kadar ürün alınır.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, sonbaharda ekilen bir dönümlük yerden, yazın ekilen on dönümlük yerin ürünü kadar ürün alındığını anlatır. Atasözüne göre güz ekimi, aynı toprağın yaz ekiminden çok daha fazla ürün verir. Dönüm, tarlaların ölçüldüğü bir birimdir. Söz ekim zamanının ürüne etkisini öne çıkarır. Kalıp geniş zamanla kurulur ve bir yargı bildirir. Bedeldir yüklemi iki şeyin değerce eşit olduğunu anlatır: bir dönüm, on dönüme denk sayılır. Söz bir çiftçinin deneyimini kısa bir oranla aktarır. Ekim zamanı konuşulurken, ekimi geciktiren biri uyarılırken ya da bir hasat değerlendirilirken akla gelebilir. Atasözünün iki parçası aynı ölçü birimiyle kurulur ve aradaki farkı sayıyla gösterir. Kalıp köy sohbetlerinde, bir büyüğün ağzından duyulabilir.
Örnek Cümleler
- Ekimi yaza bırakmak isteyen oğluna yaşlı çiftçi itiraz etti; bir dönüm güzlük on dönüm yazlığa bedeldir.
- Buğdayını sonbaharda eken komşu, yazın eken köylülerden çok daha fazla ürün kaldırdı; bir dönüm güzlük on dönüm yazlığa bedeldir.
- Kooperatif toplantısında ekim takvimi konuşulurken ihtiyarlar başını salladı; bir dönüm güzlük on dönüm yazlığa bedeldir.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Güzlük, güzün, yani sonbaharda ekilen ekindir; yazlık ise yazın ekilen ekindir. İki sözcük de ekinin adını ekildiği mevsimden alır. Atasözünde biri öteki karşısında on kat değerli sayılır.
Değildir. Atasözü güz ekiminin üstünlüğünü bir ile on arasındaki bir oranla anlatır; bu oran sözün kendi ölçüsüdür. Kesin bir verim hesabı bildirmez; anlatmak istediği, iki ekim arasındaki uçurumdur.
Ekimi geciktirmek isteyen bir çiftçiye öğüt olarak söylenebilir. Bir ürünün bol ya da az çıkmasını konuşan köylüler arasında da hatırlanabilir. Söz tarla işlerinin konuşulduğu yerde yer bulur.