Anlamı
hem gülüp hem ağlamak.
Detaylı Açıklama
Bir göz gülmek, hem gülüp hem ağlamaktır. Kişinin içinde iki karşıt duygu yan yana durur. Kalıp iyelik ekiyle de kurulur: annenin bir gözü gülüyordu. Sevinç ile hüzün aynı olaydan doğabilir: bir düğün, bir uğurlama, bir kavuşma ya da bir veda. Kişi sevindiği bir şeyin aynı zamanda bir ayrılık, bir kayıp ya da bir hatıra taşıdığını hisseder. Söz bir anneyi, bir babayı ya da bir dostu böyle karışık bir anda anlatabilir. Kalıp geçmiş zamanla bir anıyı, şimdiki zamanla süren bir duyguyu anlatabilir. Gülmek ile ağlamak burada gerçek bir gülüş ve gerçek gözyaşı da olabilir, yalnız içte duyulan bir sevinç ve hüzün de. Söz duygunun karışıklığını tek bir yüzde toplar ve onu dışarıdan görülür kılar.
Örnek Cümleler
- Tek kızını gelin olarak uğurlayan annenin bir gözü gülüyordu; kızı mutluydu ama ev boşalmıştı.
- Oğlu yurt dışında iyi bir işe girince babanın bir gözü güldü; sevindi, ama onu yıllarca göremeyecekti.
- Kırk yıllık okulundan emekli olan öğretmenin veda töreninde bir gözü gülüyordu; öğrencilerine sarılırken sesi titredi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, görüntü bir abartıdır. Bir gözün gülüp ötekinin ağlaması, iki karşıt duygunun aynı yüzde buluştuğunu anlatır. Kişinin yüzünde hem bir gülümseme hem bir buğu görünebilir; kalıp bu ikiliği iki göze paylaştırır.
Sevinç yaşları dökmek, sevinçten ağlamaktır; gözyaşının kaynağı yine sevinçtir. Bir göz gülmek ise sevinçle hüznün birlikte yaşanmasıdır: kişi bir yandan sevinir, bir yandan üzülür. Birinde tek bir duygu, ötekinde iki ayrı duygu vardır.
Söyleyebilir: oğlum diplomasını alıp uzak bir şehre giderken bir gözüm güldü. Konuşan, duygusunun tek bir adla anlatılamayacağını bu sözle belirtir. Sevinci de üzüntüsü de gerçektir ve ikisi aynı anda yaşanır.