Deyim

Bir Hâl Olmak Ne Demek?

Anlamı

1) bir şeyin çok tekrarlanması yüzünden bitkin duruma gelmek, usanmak, bezmek, fenalık gelmek: Çocuklar, yapmayın, etmeyin demekten bir hâl oluyorum. 2) huyu değişmek:
'Bu çocuğa bir hâl oldu, bu çocuk avareleşti.' -Y. K. Karaosmanoğlu. 3) kazaya uğramak; 4) ölmek.

Detaylı Açıklama

Bir hâl olmak dört anlamda kullanılır. Birincisi, bir şeyin çok tekrarlanması yüzünden bitkin duruma gelmek, usanmak, bezmek, fenalık gelmektir. Bu anlamda özne usanan kişidir: söylemekten bir hâl oldum. İkincisi huyu değişmektir; üçüncüsü kazaya uğramak, dördüncüsü ölmektir. Son üç anlamda başına bir şey gelen kişi yönelme ekiyle anılır: çocuğa bir hâl oldu. Karaosmanoğlu'nun bir eserinde kalıp ikinci anlamıyla geçer. Usanma anlamında kişinin bezdiği şey bir söz, bir iş ya da bir uyarı olabilir. Hangi anlamın kastedildiği, kalıbın kuruluşundan ve bağlamdan anlaşılır. Bir anne, bir öğretmen ya da bir yakın bu sözü kurabilir. Huyu değişen kişi için söylendiğinde söz bir şaşkınlığı taşıyabilir. Kalıbın hâl sözcüğü burada bir durumun, bir değişikliğin adıdır.

Örnek Cümleler

  1. Çocuklara bütün gün "Bağırmayın" demekten bir hâl oldum, akşam sesim çıkmıyordu.
  2. Üniversiteye başlayınca oğluna bir hâl oldu, ne aileyi arıyor ne de derslere gidiyordu.
  3. Fırtınada denize açılan babama bir hâl olmasından korktuk; sabah yaralı ama sağ olarak kıyıya döndü.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Bu çocuğa bir hâl oldu, bu çocuk avareleşti cümlesi ikinci anlamı, huyu değişmeyi gösterir. Cümlenin ikinci yarısı değişimin yönünü de söyler: çocuk avareleşmiştir. Kalıp değişimi bildirir, ikinci yarı onun ne olduğunu açıklar.

Dördüncü anlamda söz, ölümü açıkça anmadan dile getirir: yaşlı adama bir hâl olursa bu ev kime kalacak? Kazaya uğramak anlamında da benzer bir kaygı duyulur; ikisinde de konuşanın sesinde bir korku sezilir.

Bu anlamda kalıp -mekten ekiyle kurulur ve kişiyi bezdiren tekrarı anar: aynı soruyu cevaplamaktan bir hâl oldum. Söz bir yakınmadır; konuşan kendi gücünün tükendiğini, artık dayanamadığını açıkça anlatır.