Anlamı
hüzünlendirmek.
Detaylı Açıklama
Bir hoş eylemek, hüzünlendirmektir. Kalıpta özne hüzün veren şeydir; hüzünlenen kişi belirtme ekiyle anılır: bu haber beni bir hoş eyledi. Hüzün bir haberden, bir mektuptan, bir şarkıdan ya da eski bir fotoğraftan doğabilir. Hüzün veren şey bir kişi de olabilir: yaşlı annesinin hâli onu bir hoş eyledi. Eylemek fiili etmek anlamındadır; kalıp bir şeyin kişiyi hüzünlü bir hâle soktuğunu anlatır. Hüzünlenen kişi bir süre susar, dalar ya da gözleri dolabilir. Kalıp geçmiş zamanla bir anıyı, geniş zamanla tekrarlanan bir etkiyi anlatabilir: bu şarkı beni her dinleyişte bir hoş eyler. Söz bir mektupta, bir anı yazısında ya da bir sohbette geçebilir. Kişi kendi duygusunu anlatırken de, bir başkasını gözlemlerken de bu sözü kurabilir.
Örnek Cümleler
- Köyden gelen mektupta dedesinin hastalandığını okumak onu bir hoş eyledi, akşama kadar konuşmadı.
- Radyoda çocukluğunun türküsü çalınca ezgi yaşlı kadını bir hoş eyledi, elindeki örgüyü bıraktı.
- Eski okulumuzun yıkıldığını gösteren fotoğraf, mezuniyetin yirminci yılında hepimizi bir hoş eyledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir hoş olmak, kişinin kendisinin hüzünlenmesi ya da şaşırmasıdır; özne duyguyu yaşayandır. Bir hoş eylemek ise bir şeyin birini hüzünlendirmesidir; özne hüzün verendir. Biri duyguyu, öteki duyguya yol açanı öne çıkarır.
Anlatmaz. Kalıp bir bütün olarak hüzünlendirmeyi anlatır; hoş sözcüğünün gündelik anlamı burada geri çekilir. Bu kullanım, bir kalıbın anlamını tek tek sözcüklerden çıkarmanın yanıltıcı olabileceğini gösterir; anlam bütünden gelir.
Kullanılabilir; kalıp hüznün derecesini belirtmez. Bir anı küçük bir burukluk da uyandırabilir, büyük bir acıyı da hatırlatabilir. Hüznün ne kadar derin olduğunu cümlenin geri kalanı ve anlatılan olay gösterir.