Deyim

Bire Beş Katmak Ne Demek?

Anlamı

bire bin katmak:
'Rahmi'nin neyi var neyi yoksa özellikle de son zamanda aldıklarını, bire beş katarak sayanlar ... çıktı.' -T. Buğra.

Detaylı Açıklama

Bire beş katmak, bire bin katmakla aynı anlamdadır: bir şeyi çok abartmaktır. Kişi bir olayı, bir serveti ya da bir kusuru olduğundan büyük gösterir. Abartı bir dedikoduda, bir övünmede ya da bir yakınmada ortaya çıkabilir. Kalıbın öznesi abartan kişidir; abartılan şey cümlede ayrıca anılır: borcunu bire beş katarak anlattı. Kalıp -arak ekiyle bir eylemin nasıl yapıldığını da anlatır: bire beş katarak saydı. Söz bir kınamayı taşıyabilir; konuşan anlatılanın abartılı olduğunu fark etmiştir. Kalıba Buğra'nın bir eserinde de rastlanır. Abartının sebebi bir kıskançlık, bir övünme isteği ya da yalnız anlatıyı çekici kılma çabası olabilir. Dinleyenler anlatılanı olduğundan çok daha büyük sanabilir.

Örnek Cümleler

  1. Komşunun yeni aldığı arabayı anlatan teyzem, fiyatını bire beş katarak herkesi şaşırttı.
  2. Küçük bir trafik kazasını bire beş katan muhabir, haberi büyük bir faciaymış gibi yazdı.
  3. Sınavdan aldığı notu bire beş katan çocuk, annesine sınıf birincisi olduğunu söyledi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Yoktur; ikisi de çok abartmayı anlatır. Sayı farklıdır: biri beş, öteki bin der. Beş daha küçük bir sayı olsa da kalıp abartının derecesini azaltmaz; seçim konuşanın alışkanlığına bağlıdır.

Rahmi'nin neyi var neyi yoksa özellikle de son zamanda aldıklarını, bire beş katarak sayanlar çıktı cümlesi, birinin malını mülkünü abartarak sayan kişileri anlatır. Kalıp burada bir dedikodunun abartısını gösterir.

Katmak, bir şeye bir şey eklemektir. Bire beş katmak, bir olana beş tane daha eklemek gibidir; anlatılan şey gerçek boyutunun çok üstüne çıkar. Kalıp abartıyı bu ekleme görüntüsüyle anlatır.