Anlamı
çok abartmak:
'Hiç merak etmeyin, hep bire bin katarak anlatır.' -Y. K. Karaosmanoğlu.
Detaylı Açıklama
Bire bin katmak, çok abartmaktır. Kişi bir olayı anlatırken ona olmayan ayrıntılar ekler, küçük bir şeyi büyütür, sıradan bir durumu olağanüstü gösterir. Bir sayısı gerçekte olanı, bin sayısı ise anlatılanı temsil eder; arada büyük bir uçurum vardır. Kalıp bir anlatıcının, bir dedikoducunun ya da bir övüngenin huyunu anlatabilir. Kalıp Karaosmanoğlu'nun bir eserinde bir kişiyi tanıtırken kullanılır. Söz bir uyarı olarak da kurulabilir: onun anlattıklarını dinlerken dikkatli ol, bire bin katar. Abartı kötü bir niyetten değil, anlatma tutkusundan ya da ilgi çekme isteğinden de doğabilir. Kalıp -arak ekiyle bir anlatma biçimini niteler: bire bin katarak anlattı. Dinleyen bu sözle anlatılanı epeyce küçültmesi gerektiğini anlar.
Örnek Cümleler
- Dayım balık hikâyelerini hep bire bin katarak anlatır, küçük bir sazan onun ağzında köpekbalığına döner.
- Mahalledeki küçük yangını bire bin katan komşu, bütün sokağın yandığını söyleyerek herkesi telaşa verdi.
- Seyahatten dönen arkadaşım otelin güzelliğini bire bin kattı, fotoğraflar ise sıradan bir pansiyonu gösteriyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hiç merak etmeyin, hep bire bin katarak anlatır cümlesi, bir kişinin her şeyi abartarak anlatmayı huy edindiğini söyler. Hep sözü bunun tek seferlik olmadığını, sürekli bir alışkanlık olduğunu gösterir; konuşan dinleyeni bu abartıya karşı rahatlatır.
Yoktur. Bire beş katmak da bu kalıbın anlamında kullanılır; sözlükte onun karşılığı doğrudan bire bin katmak olarak verilir. Bin sayısı abartıyı daha göz alıcı biçimde gösterir, ama iki kalıbın ölçüsü aynıdır.
Habbeyi kubbe yapmak, önemsiz bir şeyi abartmaktır; abartılan şeyin küçüklüğü öne çıkar. Bire bin katmak ise her türlü anlatıyı abartmayı anlatır; anlatılan şey küçük de, büyük de olabilir. İkisi de ölçünün kaçırıldığını gösterir.