Deyim

Birinci Elden Kaynağa Gitmek Ne Demek?

Anlamı

bilimsel çalışmalarda kaynakların aslına, özgününe dayanmak.

Detaylı Açıklama

Birinci elden kaynağa gitmek, bilimsel çalışmalarda kaynakların aslına, özgününe dayanmaktır. Araştırmacı bilgiyi ilk kaydedildiği belgeden, ilk yazıldığı metinden öğrenir. Bir tarihçi için bu bir ferman, bir dilci için bir yazma eser olabilir. Kaynak bir el yazması, bir arşiv belgesi, bir tanığın kendi anlatısı ya da bir yazarın özgün metni olabilir. Kalıp bir titizliği, bir bilimsel dürüstlüğü anlatır. Söz bir tez danışmanının öğüdünde, bir eleştiride ya da bir yöntem açıklamasında geçebilir. Kalıp olumsuz biçimde bir eleştiri olarak da kurulur: yazar birinci elden kaynağa gitmemiş. Kalıbın öznesi araştıran kişidir. Bu yol emek ister; eski bir dili okumak, bir arşivde günlerce çalışmak gerekebilir. Bu emek, çalışmanın dayanaklarını açıkça gösterebilmeyi sağlar.

Örnek Cümleler

  1. Tez yazan öğrenci, Osmanlı vergi kayıtlarını ders kitabından değil, arşivde birinci elden kaynağa giderek inceledi.
  2. Danışman hoca, makaledeki alıntının yanlış olduğunu fark edince öğrencisine birinci elden kaynağa gitmesini söyledi.
  3. Dilci, eski bir sözcüğün anlamını sözlüklerden değil, birinci elden kaynağa gidip yazma eserlerden çıkardı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Birinci el, bir şeyin aracısız, ilk sahibinden ya da ilk yerinden alındığını anlatır; ikinci el ise başkasından geçmiş olanıdır. Kalıp bu ayrımı bilgiye taşır: birinci elden alınan bilgi aracılardan geçmemiştir; araştırmacı onu kendisi okuyup değerlendirir.

Kalıbın anlamı bilimsel çalışmalara bağlıdır. Bir tarihçinin, bir dilcinin ya da bir hukukçunun yöntemini anlatırken kurulur. Gündelik konuşmada bir bilgiyi doğrudan kaynağından öğrenmeyi anlatmak için de akla gelebilir.

Aktarma bir kaynak, bilgiyi başka bir eserden alır ve kendi diliyle yeniden sunar; bu sırada bilgi değişebilir, eksilebilir. Birinci elden kaynağa gitmek ise bu aracıları atlayıp özgün metne ulaşmaktır. Araştırmacı böylece aktarımda doğan yanlışları denetleme imkânı bulur; özgün kaynağın kendisi de eleştiriyle okunur.