Anlamı
çok yorulmak, yorgun düşmek:
'Sabaha doğru bitap düştü, onun kucağında uyuyakaldı.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Bitap düşmek, çok yorulmak, yorgun düşmektir. Kalıp kişinin gücünün tükendiğini, bir adım daha atacak hâlinin kalmadığını anlatır. Yorgunluk uzun bir yürüyüşten, ağır bir işten, bir hastalıktan ya da uykusuz bir geceden doğabilir. Düşmek fiili, kişinin bu duruma direnemeden girdiğini düşündürür. Sözlük kalıbı Güntekin'den alınmış bir tanıkla da gösterir. Kalıp geçmiş zamanla bir anı, geniş zamanla süren bir hâli anlatır. Kalıbın öznesi yorulan kişidir; yorgunluğun sebebi -den ekiyle anılabilir: yoldan bitap düştü. Bitap düşen kişi oturduğu yerde uyuyakalabilir, konuşmaya bile gücü kalmayabilir. Konuşan bu sözle bir acımayı, bir kaygıyı ya da çalışana duyduğu saygıyı dile getirebilir. Yorgunluk bedensel olabileceği gibi bir üzüntünün ya da uzun bir bekleyişin ardından da gelebilir.
Örnek Cümleler
- On saatlik nöbetin sonunda bitap düşen hemşire, dinlenme odasındaki sandalyede uyuyakaldı.
- Dağ yolunda kar fırtınasına yakalanan yürüyüşçüler, sığınağa vardıklarında bitap düşmüştü.
- Ateşi üç gün düşmeyen çocuk bitap düşmüş, annesinin kucağından başını kaldıramıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sabaha doğru bitap düştü, onun kucağında uyuyakaldı cümlesi, uzun ve yorucu bir gecenin sonunda artık ayakta duramayan birini anlatır. Uyuyakalmak, yorgunluğun kişiyi nasıl alt ettiğini gösterir; kişi direnecek gücü bulamamıştır.
Anlamca aynıdır; ikisi de çok yorulmayı anlatır. Bitap düşmek, yorgunluğun kişiyi hiç takati kalmayacak kadar tükettiğini vurgular. İki kalıp da düşmek fiiliyle kurulur ve kişinin bu duruma sürüklendiğini düşündürür.
Bu atasözü, yorgun kişiye verilen bir dinlenme fırsatının onu çok sevindirdiğini söyler. Bitap düşmek ise bu yorgunluğun kendisini anlatır. Bitap düşen biri için kısa bir mola bile, atasözündeki eşek gibi büyük bir rahatlık olur.