Anlamı
1) bir şey yapmayı yerine getirilmesi gereken bir iş olarak değerlendirmek; 2) borcunu zamanında öder olmak.
Detaylı Açıklama
Borcunu bilmek iki anlamda kullanılır. Birincisi bir şey yapmayı yerine getirilmesi gereken bir iş olarak değerlendirmektir: kişi bir yardımı, bir ziyareti ya da bir teşekkürü kendine düşen bir görev sayar. İkincisi borcunu zamanında öder olmaktır; kişi aldığını geri vermeyi unutmaz, ödeme gününü geciktirmez. İki anlam da bir sorumluluk duygusunu anlatır. Kalıp bir kişiyi överken kullanılabilir: o borcunu bilen bir adamdır. İkinci anlamda gerçek, parasal bir borç söz konusudur. Söz kişinin bir huyunu anlatır. Söz bir esnafın müşterisini, bir öğretmenin öğrencisini ya da bir ailenin büyüğünü anlatırken geçebilir. Borcunu bilen kişiye çevresi güvenebilir; ona yeniden ödünç vermekten çekinilmez. Kalıp emir biçiminde bir hatırlatmaya da dönüşebilir: borcunu bil.
Örnek Cümleler
- Yıllar önce kendisini okutan öğretmenini her bayram ziyaret eden doktor, borcunu bilen biriydi.
- Zor gününde ona yardım eden komşusu hastalanınca yardımına koşan adam, borcunu bildiğini gösterdi.
- Bakkalın veresiye defterinde adı hiç uzun süre kalmayan emekli öğretmen, borcunu bilen bir müşteriydi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinci anlamda borç parasal değildir; bir iyiliğin karşılığı, bir büyüğe gösterilecek saygı ya da bir dosta yapılacak yardımdır. Kişi bunu yerine getirmesi gereken bir iş sayar. Zamanında ödeme şartı ise ikinci, parasal anlama aittir.
Ödev bilmek, bir şey yapmayı kendisi için yerine getirilmesi gereken bir iş olarak görmektir; kalıbın birinci anlamına çok yakındır. Borcunu bilmek ise ayrıca borcunu zamanında ödemeyi de anlatır. Biri yalnız ödevi, öteki ödevle birlikte parasal borcu da kapsar.
Olumlu bir nitelemedir: borcunu bilen kişi sorumluluğunu yerine getiren, güvenilir biri olarak anılır. Söz birini överken de, birine bir sorumluluğu hatırlatırken de söylenebilir: borcunu bil, gördüğün iyiliği unutma.