Anlamı
1) karnı doymayan kimse çalışamaz; 2) bilgisiz ve yeteneksiz bir kişi, kendisine verilen görevlerde tutunamaz.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü iki anlamda kullanılır. Birincisine göre karnı doymayan kimse çalışamaz. İkincisine göre bilgisiz ve yeteneksiz bir kişi, kendisine verilen görevlerde tutunamaz. Atasözünün dik durmaz biçimi de vardır. Söz işçisini aç bırakan bir işverene, öğle yemeğini atlayan bir öğrenciye ya da işini bilmeden bir göreve getirilen birine söylenebilir. Atasözü bir gözlem bildirir: içi dolu olmayan ayakta kalmaz. Söz bir tarla işinde, bir şantiyede ya da bir kurumun yönetiminde yaşanan bir aksaklığı açıklayabilir. İki anlam da aynı görüntüden doğar; ikisinde de içi boş olanın ayakta kalamayacağı söylenir. Birinci anlam bedenin ihtiyacına, ikinci anlam kişinin donanımına bakar. Söz bir uyarı da olabilir, olup bitenin acı bir yorumu da.
Örnek Cümleler
- Sabah kahvaltı etmeden tarlaya çıkan ırgat öğleye varmadan yığılıp kaldı; boş çuval ayakta durmaz.
- İşçilerine öğle yemeği vermeyen müteahhide ustabaşı sitem etti: boş çuval ayakta durmaz.
- Hiçbir deneyimi olmadan torpille müdür yapılan adam üç ayda görevden alındı; boş çuval ayakta durmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İçi boş bir çuval kendi kendine dik duramaz, yere yığılır; dolu çuval ise ayakta durur. Atasözü bu görüntüyü insana taşır: birinci anlamda doymayan, ikinci anlamda bilgisi olmayan kişi ayakta kalamaz.
Konuya bakılır. Söz bir yemek, bir açlık ya da bir mola üzerine söyleniyorsa birinci anlam, bir görev, bir iş ya da bir yetenek üzerine söyleniyorsa ikinci anlam öne çıkar.
Ağaçtan maşa olmaz, yeteneksiz, beceriksiz kimsenin önemli işlerde kullanılamayacağını söyler. Boş çuval ayakta durmaz da ikinci anlamıyla yakın bir düşünceyi anlatır: bilgisiz kişi görevde tutunamaz. Biri işe yaramazlığı, öteki tutunamamayı öne çıkarır.