Anlamı
içinden çıkılmayan güç bir durum karşısında söylenen bir söz.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, içinden çıkılmayan güç bir durum karşısında söylenen bir sözdür. Kodum, koydum sözünün ağızdaki biçimidir. Söz art arda iki denemeyi sıralar: boş kaba konulan dolmamış, dolu kaba konulan sığmamıştır. Hangi yol denense sonuç alınamaz. Söyleyen kendi açmazını birinci kişiyle, bir yakınma olarak anlatır. Durum bir geçim sıkıntısı, bir aile anlaşmazlığı ya da çözülemeyen bir iş olabilir. Söz bir öğüt vermez, bir çıkış yolu da göstermez; yalnız sıkışmışlığı adlandırır. Halk ağzına özgü söyleyişi ve iki yarısı arasındaki karşıtlık ona akılda kalan bir ses verir. Aynı düşünce doluya koydum almadı, boşa koydum dolmadı biçiminde de söylenir; yarıların sırası değişse de yakınma aynıdır.
Örnek Cümleler
- Kirayı ödesem çocuğun okul taksiti kalmıyor, taksiti ödesem ev sahibi kapıda; boşa kodum dolmadı, doluya kodum almadı.
- Annemi bize alsak kardeşim gücenecek, kardeşimde kalsa annem mutsuz; boşa kodum dolmadı, doluya kodum almadı.
- Fiyatı düşürünce zarar ediyorum, yükseltince müşteri gelmiyor; boşa kodum dolmadı, doluya kodum almadı.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kodum, koydum fiilinin halk ağzındaki söylenişidir. Atasözü bu söyleyişi korur ve söze yerel, sıcak bir renk verir. Anlam değişmez: kişi bir şeyi önce boş kaba, sonra dolu kaba koymayı denemiştir.
Anlamca aynıdır; ikisi de içinden çıkılmayan bir durumu anlatır. Fark yarıların sırasında ve söyleyişte görülür: biri boş kapla başlar ve ağız biçimini korur, öteki dolu kapla başlar ve yazı diline yakındır.
Ayıkla pirincin taşını, bir işin karışık ve içinden çıkılmaz olduğunu anlatır; işin kendi karmaşasına bakar. Boşa kodum dolmadı ise söyleyenin kendi sıkışmışlığını, denediği yolların sonuçsuz kalışını anlatır.