Anlamı
başını keserek öldürmek.
Detaylı Açıklama
Boynunu vurmak, başını keserek öldürmektir. Kalıp eski bir ceza biçimini anlatır: kılıçla ya da baltayla boyuna vurulur, baş gövdeden ayrılır. Söz tarih kitaplarında, eski kroniklerde, masallarda ve tarihî romanlarda karşılaşılan bir anlatımdır. Bir hükümdarın emri, bir isyancının sonu ya da bir masal kahramanının cezası bu kalıpla dile gelir. Vurmak fiili kılıcın inişini, tek bir darbeyi düşündürür. Kalıp edilgen biçimiyle de kurulabilir: boynu vuruldu. Ağır bir sözdür; gündelik konuşmada bir abartı olarak da duyulabilir: bunu yaparsan boynunu vururum. Bu kullanımda söz gerçek bir tehdit değil, bir öfke ya da bir şaka anlatır. Kalıp böylece geçmişe ait bir ceza dünyasını bugünün diline de taşır.
Örnek Cümleler
- Tarih kitabına göre ayaklanmanın elebaşının boynu, kalabalığın önünde şehir meydanında vurulmuştu.
- Masaldaki zalim padişah, sorduğu bilmeceyi bilemeyen her şehzadenin boynunu vurdurmuştu.
- Annesinin vazosunu kıran kardeşine abla, şakayla bir daha dokunursan boynunu vururum dedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Edilgen biçimde cezayı veren değil, cezayı çeken öne çıkar: boynu vuruldu. Tarihî anlatılarda bu kuruluş, bir kişinin akıbetini kısa ve kesin bir cümleyle bildirmeye yarar; emri vereni ayrıca söylemeye gerek kalmaz.
Başını uçurmak da aynı sonucu anlatır. Fark görüntüdedir: biri kılıcın inişini, öteki başın gövdeden ayrılıp uçmasını öne çıkarır. Teklifsiz bir söyleyişe uçurmak, tarihî bir anlatıma ise vurmak daha yakındır.
Darağacına çekmek, idam cezası alan birini asmaktır. Boynunu vurmak ise başı keserek verilen cezadır. İki söz farklı idam biçimlerini adlandırır; biri ipi, öteki kılıcı anlatır ve ikisi de tarih anlatılarında yaşar.