Deyim

Boyun Kesmek Ne Demek?

Anlamı

selam vermek için başını eğmek:
'Eli göğsünde, boyun keserek dervişçe bir selamla alçak bir sedirin ucuna ilişti.' -H. Taner.

Detaylı Açıklama

Boyun kesmek, selam vermek için başını eğmektir. Kalıp eski bir selamlaşma biçimini anlatır: kişi bir büyüğün, bir şeyhin ya da saygı duyduğu birinin karşısında başını hafifçe öne eğer. Taner kalıbı, eli göğsünde, dervişçe bir selamla oturan bir kişinin hareketinde kullanır. Kesmek fiili burada bir şeyi kesip koparmayı değil, başın kısa ve belirgin bir hareketle öne inişini anlatır. Söz bir dergâhta, eski bir konakta ya da resmî bir törende geçen selamlaşmayı anlatabilir. Bugün daha çok edebî metinlerde, tarihî dizilerde ya da eski usulleri anlatan yazılarda karşılaşılır. Hareket sessizdir; söz söylenmeden bir saygı bildirilir. Selamı alan kişi aynı hareketle karşılık verebilir. Elin göğse konması gibi başka hareketler de bu selama eşlik edebilir.

Örnek Cümleler

  1. Dergâha giren genç derviş, postta oturan şeyhin önünde boyun kesip kapının yanına çekildi.
  2. Eski konaklarda hizmetkârlar, hanımefendinin önünden geçerken boyun keserek selam verirdi.
  3. Toplantı salonuna geç giren yaşlı hoca, kürsüdeki konuşmacıya boyun kesip arka sıraya oturdu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Eli göğsünde, boyun keserek dervişçe bir selamla alçak bir sedirin ucuna ilişti cümlesinde kişi, elini göğsüne koyup başını eğerek selam verir, sonra alçak gönüllüce sedirin ucuna oturur. Dervişçe sözü selamın tarzını belirtir.

Boyun kesmek bir selamlaşma hareketidir; Taner'in tanığında görüldüğü gibi oturmadan önce verilen kısa bir selam olabilir. Boyun kırmak ise saygı duyulan birinin önünde, ayaktayken başı öne bükmektir. İki hareket de baş eğmeyle yapılır, ama birinin amacı selamlaşmak, ötekinin saygı göstermektir.

Baş eğmek de saygı göstermek için baş eğerek selamlamaktır; bu anlamda boyun kesmekle buluşur. Ama baş eğmenin direnmekten vazgeçip buyruk altına girmek anlamı da vardır; boyun kesmekte böyle bir anlam yoktur.