Anlamı
saygı duyulan bir kimse karşısında, ayaktayken başı öne bükmek:
'Hürrem Hakkı, Ferhunde'nin önünde boyun kırdı.' -M. Yesari.
Detaylı Açıklama
Boyun kırmak, saygı duyulan bir kimsenin karşısında, ayaktayken başı öne bükmektir. Kalıp bir saygı duruşunu anlatır: kişi ayakta durur, başını eğer, karşısındakinin üstünlüğünü sessizce kabul eder. Yesari kalıbı, bir erkeğin bir kadının önünde başını öne eğdiği bir sahnede kullanır. Söz bir hizmetkârın efendisi karşısındaki duruşunu, bir torunun dedesini karşılayışını ya da bir öğrencinin öğretmenine gösterdiği saygıyı anlatabilir. Ayaktayken sözü önemlidir; söz ayakta karşılayan ya da ayakta duran birinin hareketini anlatır. Kalıp bir boyun eğişi değil, bir saygı jestini anlatır. Söz karşıdakine duyulan saygıyı sözsüz, yalnız bir beden hareketiyle bildirir; hareket kısa sürer ama anlamı açıktır. Söz bugün edebî ve tarihî anlatımlarda yaşar.
Örnek Cümleler
- Kapıda karşıladığı büyükbabasının önünde boyun kıran genç, onun elini öpüp içeri buyur etti.
- Yaşlı kâhya, konağın hanımı merdivenden inerken kenara çekilip boyun kırdı.
- Mezuniyet töreninde kürsüye çağrılan öğrenci, hocasının önünde boyun kırıp diplomasını aldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hürrem Hakkı, Ferhunde'nin önünde boyun kırdı cümlesinde bir erkek, bir kadının karşısında ayakta başını öne eğer. Hareket bir saygı ya da bir hayranlık gösterisidir; söz bunu tek bir jestle anlatır.
Boynunu kırmak, halk dilinde bir yerden ayrılıp gidişi anlatır. Boyun kırmak ise ayakta saygıyla baş eğmektir. İki kalıp iyelik ve belirtme ekleriyle ayrılır, ama anlamları bambaşkadır; biri gidişi, öteki saygı gösterişi anlatır.
Boyun kesmek, selam vermek için başı eğmektir; bir selam hareketidir ve tanımında ayakta olma koşulu geçmez. Boyun kırmak ise ayaktayken saygı duyulan birinin karşısında başı öne bükmektir. Biri bir selamı, öteki bir saygı duruşunu anlatır.