Deyim

Boza Olmak Ne Demek?

Anlamı

hlk. utanmak, bozum olmak.

Detaylı Açıklama

Boza olmak, halk ağzında utanmak, bozum olmaktır. Kişi beklemediği bir anda mahcup düşer; yüzü kızarır, sözü kesilir, ne diyeceğini bilemez. Söz bir yanlış anlamanın, bir yakalanmanın ya da bir övünmenin boşa çıkmasının ardından söylenebilir. Halk ağzına özgü olduğu için gündelik, teklifsiz konuşmada yaşar. Utanç kısa sürebilir; çevredekiler gülüp geçerse durum da kapanır. Kişi kendi hâlini anlatırken gülümseyebilir: orada resmen boza oldum. Bir düğünde, bir sınıfta, bir iş toplantısında ya da bir arkadaş sofrasında böyle bir an yaşanabilir. Boza olmak teklifsiz bir söyleyiştir; şakacı bir anlatımda da, ciddi bir mahcubiyetin dile getirilişinde de yer alabilir. Söz kişiyi kınamaz; onun düştüğü utanılacak durumu anlatır.

Örnek Cümleler

  1. Herkesin önünde ödevini bitirdiğini söyleyen öğrenci, öğretmen defterini açınca boza oldu.
  2. Düğünde gelinin annesini teyzesi sanıp öyle selamlayan konuk, yanlışını anlayınca boza oldu.
  3. Arabasının hızını övüp duran genç, yokuşta motoru stop edince arkadaşlarının önünde boza oldu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Bozum olmak, argoda utanmak, utanacak duruma düşmek, mahcup olmaktır. Boza olmak da aynı utancı anlatır, ama halk ağzına aittir. İkisi anlamca çok yakındır; ayrım sözün hangi çevrede söylendiğindedir.

Kalıp utancın derecesini belirtmez; hafif bir mahcubiyeti de, derin bir utancı da karşılayabilir. Teklifsiz bir söyleyiş olduğu için şakacı bir anlatımda da sık sık yer bulur, ama bu kalıbın anlamına bir sınır koymaz. Utancın ağırlığını cümlenin geri kalanı gösterir.

Bu atasözü, insanların karşı karşıya geldiklerinde daha kolay uzlaşabileceğini söyler; utanma duygusunun yakınlaştırıcı yanına bakar. Boza olmak ise kişinin kendi yanlışı yüzünden mahcup düşmesidir. Biri utancın insanları yaklaştırmasını, öteki utananın hâlini anlatır.