Deyim

Buyur Etmek Ne Demek?

Anlamı

1) buyurun diyerek konuğu saygı ile içeri almak:
'Soldaki bahçeli kahveye buyur ettim.' -S. F. Abasıyanık. 2) sofraya çağırmak:
'Aliş'e de buyur ettiler, ekmek, peynir ve üzümden ibaret yemeklerini yemeye koyuldular.' -Halikarnas Balıkçısı.

Detaylı Açıklama

Buyur etmek iki anlamda kullanılır. Birincisi buyurun diyerek konuğu saygı ile içeri almaktır; ev sahibi kapıyı açar, konuğu içeri davet eder. Buyurun sözü kalıbın çekirdeğidir; davet kapıda, eşikte ya da sofranın başında bu sözle yapılır. İkincisi sofraya çağırmaktır: yemek yiyenler yanlarına gelen birine de buyur eder. İki anlamda da kalıp bir ağırlama inceliğini anlatır. Kalıp yönelme ekiyle hem kişiyi hem yeri anabilir: konuğu salona buyur etmek, gelene buyur etmek. Söz bir evin kapısında, bir dükkânda, bir köy kahvesinde ya da bir yemek sofrasında geçebilir. Abasıyanık birinci, Halikarnas Balıkçısı ikinci anlamı kullanır. Buyur edilen kişi davete uyabilir de, teşekkür edip geri çevirebilir de; kalıp yalnız davet edişi anlatır.

Örnek Cümleler

  1. Kapıyı açan yaşlı kadın, kar altında bekleyen postacıyı içeri buyur edip ona bir bardak çay verdi.
  2. Dükkân sahibi, kapıda kararsız bekleyen müşterileri içerideki serin köşeye buyur etti.
  3. Bahçede öğle yemeği yiyen işçiler, yoldan geçen çobana da buyur ettiler.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Soldaki bahçeli kahveye buyur ettim cümlesi birinci anlamı gösterir: konuşan, birini saygıyla bir yere, burada bir kahveye davet eder. Kalıp yönelme ekiyle girilecek yeri anar. Davet edilen kişi cümlede söylenmez, bağlamdan anlaşılır.

Aliş'e de buyur ettiler, ekmek, peynir ve üzümden ibaret yemeklerini yemeye koyuldular cümlesinde sofradakiler Aliş'i yemeğe çağırır. Kalıp burada kişiyi yönelme ekiyle anar. Çağrının ardından yemeğe hep birlikte başlanır.

Bu atasözü, kendiliğinden gelen bir konuğun geri çevrilmediğini söyler. Buyur etmek de gelen kişiyi içeri almayı ya da sofraya çağırmayı anlatır. Atasözü konuğu geri çevirmemeyi, kalıp ise onu karşılayan davranışı anlatır.